Yunan mitolojisinde tanrıların yurdu olan dağ. Teselya ile Makedonya arasındaki sınırda yükselen, Yunanistan'ın en yüksek dağıdır. Zeus babası Kronos'u devirdikten sonra yönetimin merkezi burası olur. Bu yüzden Zeus'un başını çektiği tanrı kuşağına "Olimposlular" denir.
Eski destanlarda ad her zaman somut bir doruğu göstermez. Homeros kimi dizelerde Olimpos'u gökle bir tutar, tanrıların oturduğu yer hem bir dağ hem de bulutların üstündeki parlak hava olarak düşünülür.
Tanrıların Yurdu
Odisseia'daki betimlemeye göre Olimpos'u ne rüzgâr sarsar ne yağmur ıslatır, kar da oraya yaklaşmaz. Doruğun üstü bulutsuz, aydınlık ve hep aynıdır. Tanrılar orada sonsuz bir esenlik içinde yaşar.
İlyada'da dağın yamaçlarında her tanrının kendi sarayı vardır ve bu sarayları demirci tanrı Hefaistos yapmıştır. Göğün bulut kapısını Horalar bekler, kapıyı açıp kapamak onların işidir. Zeus tanrıları toplantıya çağırmak istediğinde onları sarayının önündeki avluya ya da dağın en yüksek doruğuna toplar. Sofrada tanrılar ambrosia yer, nektar içer. Kadehleri önce Hebe doldurur, sonraki anlatılarda bu iş Zeus'un kaçırdığı genç Ganimedes'e geçer. Dağın kuzey eteğindeki Pieria'da doğan Musalar da Olimpos'ta tanrılar için şarkı söyler.
Olimpos İçin Savaşlar
Hesiodos'un anlattığına göre Titanlar Otris dağından, Zeus ile kardeşleri Olimpos'tan savaşır. On yıl süren savaşta iki taraf da üstün gelemez. Zeus yeraltından çıkardığı Kikloplar ile Hekatonkheirler'in yardımıyla kazanır ve Titanları Tartaros'a kapatır.
Sonraki anlatılarda Gaia, Titanların yenilgisinin öcünü almak için Gigantlar'ı Olimposlulara saldırtır. Tanrılar bu savaşı ancak ölümlü bir kahramanın, Herakles'in yardımıyla kazanır.
Dağa zorla çıkmaya kalkanlar cezasız kalmaz. Poseidon'un oğulları sayılan dev Aload kardeşler, göğe ulaşmak için Ossa dağını Olimpos'un, Pelion dağını da Ossa'nın üstüne yığmaya niyetlenir. Odisseia'da onları sakalları bile çıkmadan Apollon öldürür, sonraki bir anlatıda Artemis onları bir hileyle birbirlerini vurmaya yöneltir. Kendini tanrılarla bir gören Bellerofon da kanatlı at Pegasus'un sırtında Olimpos'a uçmak ister. At onu yere düşürür ve dağa tek başına varır.
Olimpos'tan aşağı atılan da olur. İlyada'nın bir yerinde Zeus, Hera'yı korumaya kalkan Hefaistos'u ayağından tutup fırlatır ve tanrı bütün gün düştükten sonra Lemnos adasına iner. Destanın başka bir yerinde ise onu topal doğduğu için annesi Hera atmıştır.
On İki Olimposlu
Olimpos'ta oturan büyük tanrılar on iki kişilik bir topluluk olarak sayılır. Çoğu listede Zeus, Hera, Poseidon, Demeter, Atena, Apollon, Artemis, Ares, Afrodit, Hefaistos ve Hermes yer alır. On ikinci yer kimi listede Hestia'ya, kimisinde Dionisos'a verilir. Atina'daki Parthenon frizinde tanrılar arasında Dionisos görünür, Hestia görünmez. Hestia'nın yerini gönüllü olarak Dionisos'a bıraktığı anlatısı eski metinlerde geçmez, sonradan yayılmıştır.
Hades Zeus'un kardeşi olduğu hâlde ölüler diyarında yaşadığı için genellikle bu sayıya girmez. İlyada'da Poseidon, dünyanın üç kardeş arasında paylaşıldığını, yeryüzü ile Olimpos'un ise üçünün ortak malı kaldığını söyler.
Dağ ve Tapım
Olimpos tek bir doruk değil, onlarca tepeden oluşan bir kütledir. En yüksek doruğu yaklaşık 2.918 metrelik Mitikas'tır. Hemen yanındaki Stefani doruğu bugün "Zeus'un Tahtı" diye anılır. Doruklara ilk kez 1913'te çıkıldı.
Dağın üçüncü yüksek doruğu Agios Antonios'ta 1961'de bir meteoroloji istasyonu kurulurken eski bir tapım yeri bulundu. Kül ve kemik katmanı içinden çıkan sikkeler ve Olimposlu Zeus'a adanmış taş levhalar, doruğa adak sunmak için çıkıldığını gösterir. Dağın eteğindeki Dion kenti de Zeus'a ve Olimposlulara adanmış kutsal bir kentti.
Adın kökeni bilinmez. Yunancadan önceki bir dilden geldiği ve aslında "dağ" anlamına geldiği ileri sürülür. Eski Yunan dünyasında birçok dağ bu adı taşırdı. Bursa'daki Uludağ'ın eski adı da Misya Olimposu'dur.
Başka Mitolojilerde
Tanrıların bir arada oturduğu yüce bir yurt, öbür mitolojilerde de vardır. Nors anlatısında Asgard Asirlerin yurdudur, ama Olimpos'tan farklı olarak surlarla çevrilidir ve düşeceği önceden bilinir. Altay Türklerinin anlatısında tanrılar katmanlara ayrılmış gökte oturur. Ülgen'in tahtı en üst katlardan birindeki Altın Dağ'dadır, kimi derlemelerde onun da üstündeki katta babası Kayra Han bulunur. Ülgen'in kardeşleri Kızagan ile Mergen de göğün ayrı birer katını yönetir. Olimposlular gibi bu tanrılar da bir arada ama sıralı bir düzen içinde yaşar. Ülgen'e karşı çıkan Erlik'in yeraltına sürülmesi de Titanların Tartaros'a kapatılmasını andırır. Fark, Altın Dağ'ın yeryüzünde değil göğün içinde olmasıdır. Ona tırmanılmaz, ancak kamın ruhu göğe yolculuk ederek katları teker teker aşar. Japon anlatısında gök tanrıları Takamagahara'da, yani yüce gök ovasında oturur. Sümer'de Enlil'in Nippur'daki tapınağı Ekur, "dağ evi" anlamına gelir ve tanrıların toplandığı yer sayılır. Olimpos ise gerçek bir dağdır ve insan eliyle yapılmamıştır.