söylence
/yunan/poseidon
_

Poseidon

Poseidon — Yunan Mitolojisi
Poseidon.
Neptün olarak da bilinir.
Denizlerin ve depremlerin tanrısı.

Denizlerin, fırtınaların ve depremlerin tanrısıdır. Kronos ile Rea'nın oğlu, Zeus ile Hades'in kardeşidir. Titanlara karşı kazanılan savaşın ardından evren üç kardeş arasında paylaşıldığında denizlerin hakimiyeti ona düşmüştür. Simgesi, üç dişli mızrağı trident'tir; bu silahı, Zeus'un yıldırımıyla birlikte, yeraltında tutsak edilmiş demirci devler Kikloplar dövmüştür. Mızrağıyla vurduğu yerden su fışkırdığına ve yeryüzünün sarsıldığına inanılır.

Öfkeli ve dengesiz bir tanrı olarak betimlenir. Hoşnut olduğunda denizi durgunlaştırıp gemicileri korur, kızdığında fırtına ve deprem gönderir. Yeri sarsan ve yeri tutan anlamındaki sıfatlarla anılması bu yüzdendir; depremin yerin altındaki sulardan geldiği düşünüldüğü için denizle sarsıntı aynı tanrıda birleşir. Denizin dibindeki sarayında yaşar, sulardan çektiği atların koştuğu bir arabayla dalgaların üzerinde ilerler.

Amfitrit ve Çocukları

Eşi, deniz tanrıçası Amfitrit'tir. Kendisinden kaçıp saklanan tanrıçayı, Poseidon'un gönderdiği bir yunus bulup ikna etmiştir; tanrı, bu hizmetine karşılık yunusu gökyüzüne bir takımyıldız olarak yerleştirmiştir. Oğulları Triton, belden yukarısı insan belden aşağısı balık biçiminde betimlenir ve deniz kabuğundan borusunu üfleyerek dalgaları yatıştırır.

Poseidon'un birçok çocuğu vardır ve bunların önemli bir bölümü canavarlar ya da azgın varlıklardır. Tek gözlü dev Polifemos ile kanatlı at Pegasus onun soyundan sayılır; Pegasus, Medusa'nın kesilen boynundan, kardeşi Khrisaor ile birlikte doğmuştur — anlatıya göre tanrı, Medusa canavara dönüşmeden önce onunla Atena'nın tapınağında birleşmiştir. Ölümlüler arasında Atina'nın kurucu kahramanı Teseus de çoğu anlatıda onun oğlu sayılır. Oğullarından biri, Ares'in kızına saldırdığı için tanrı tarafından öldürülmüş, açtığı dava Atina'daki tanrılar yargısıyla sonuçlanmıştır.

Atların Tanrısı

At, Poseidon'a adanan hayvandır; ilk atı yaratanın o olduğu anlatılır ve atların tanrısı anlamına gelen sıfatla anılır. Kendisinden kaçmak için kısrağa dönüşen Demeter'i aygır kılığında kovalamış, bu birleşmeden konuşabilen hızlı at Areion doğmuştur. Denizin köpüklü dalgaları kaynaklarda çoğu zaman yeleli atlara benzetilir; tanrının hem denizi hem atı yönetmesi bu benzetmeyle birlikte düşünülür.

Atina İçin Yarışma

Poseidon ile Atena, Attika'daki kentin koruyuculuğu için yarıştı. Her ikisi de kente bir armağan sunacaktı. Poseidon mızrağını kayaya vurdu ve oradan tuzlu bir su kaynağı fışkırdı; Atena ise zeytin ağacını verdi. Kent halkı, gölgesi, meyvesi ve yağıyla kalıcı fayda sağlayan zeytini seçti ve kent Atena'nın adını aldı. Yenilgiyi hazmedemeyen Poseidon ovaları sularla bastırarak öfkesini gösterdi.

Benzer yarışmaları başka kentler için de verdi ve çoğunda yenildi: Argos toprakları Hera'ya verilince bölgenin ırmaklarını kuruttu. Bu anlatılar, deniz tanrısının kıyıdaki kentlerle arasındaki gerilimi — hem geçim kaynağı hem yıkım kaynağı olmasını — anlatan bir kalıp sayılır.

Truva ve Girit

Bir dönem Apollon ile birlikte Truva kralı Laomedon'un hizmetine girip kentin surlarını ördü. Kral sözünü tutmayıp ücretlerini ödemeyince Poseidon ülkeye bir deniz canavarı saldı; Truva'ya duyduğu öfke sürdü ve savaşta Akhaların yanında yer aldı.

Girit kralı Minos'a, tahtındaki hakkını kanıtlaması için denizden bembeyaz bir boğa gönderdi; boğanın kendisine kurban edilmesini bekliyordu. Minos hayvanı beğenip sürüsünde alıkoyunca tanrı, kralın karısı Pasiphae'yi boğaya tutkun kıldı. Bu birleşmeden boğa başlı Minotauros doğdu; sonradan onu öldüren Teseus ise Poseidon'un kendi oğluydu.

Odisseus'a Düşmanlığı

Truva dönüşünde Odisseus, oğlu Polifemos'un tek gözünü kör edince Poseidon ona düşman oldu. Denizleri kabartarak kahramanın yurduna varmasını yıllarca engelledi. Bu yüzden Odysseia anlatısının asıl direnci Poseidon'un öfkesidir.

Tapımı ve İzleri

Denize açılmadan önce ona kurban sunmak gemicilerin değişmez âdetiydi; Atina'nın güneyindeki Sunion burnundaki tapınağı, karadan uzaklaşan geminin gördüğü son yapıydı. Korinthos berzahındaki kutsal alanında adına iki yılda bir düzenlenen yarışmalar, Yunan dünyasının başlıca dört bayramından biriydi. Kutsal hayvanları at, boğa ve yunustur.

Suyun hem varlığı besleyen hem yutan yüzü başka mitolojilerde de aynı ikilikle anlatılır. Sümer'de tatlı su ve bilgelik tanrısı Enki suyun yaratıcı yüzünü taşırken, Japon mitolojisinde denizlerin ve fırtınanın tanrısı Susanoo, tıpkı Poseidon gibi öfkesiyle düzeni bozan taşkın bir kardeştir. Türk mitolojisinde ise deniz tek bir tanrının değil, her suyun kendi sahibi olan Su İyesi'nin yönetimindedir; yeraltı denizinde yaşayan Abra ile Yutpa suyun koruyucu ve yıkıcı yüzlerini ayrı ayrı temsil eder.

Bağlantı grafiği

Bu maddenin bağlandığı ve buraya bağlanan 35 madde, aralarında 91 bağlantı.

Paylaş

Bu madde paylaşıldığında aşağıdaki kartla görünür; bir ucun üzerine gelince o ucun kartı gösterilir.