Evliliğin, ailenin ve doğumun tanrıçası, Olimpos'un kraliçesidir. Kronos ile Rea'nın kızı, Zeus'un hem kız kardeşi hem eşidir. Babası tarafından yutulan çocuklar arasındadır ve kardeşi tarafından kurtarılmıştır. Simgeleri tavus kuşu, nar ve inektir.
Gücü yalnızca eşinden gelmez; kendi başına yemin ettirilen, kentlerin ve evliliklerin koruyuculuğunu üstlenen bir tanrıçadır. Buna karşın anlatılarda en çok kıskançlığıyla anılır. Zeus'un ölümlü ve tanrısal sevgililerine, onlardan doğan çocuklara yönelttiği öfke, Yunan mitolojisinin en uzun soluklu çatışma hattını oluşturur.
Şiirde kendisine verilen sıfatlar da bu ikiliği taşır: inek gözlü ve ak kollu denilerek görkemi anlatılır, kentlerde ise kızlık, evlilik ve ayrılık dönemlerine göre ayrı adlarla anılırdı. Bu üçlü adlandırma, onun bir kadının bütün yaşamını kapsayan tanrıça sayıldığını gösterir.
Zeus ile Evliliği
Zeus, kendisine yüz vermeyen Hera'yı kandırmak için fırtınada ıslanmış zavallı bir guguk kuşu kılığına girdi. Tanrıçanın kuşu acıyıp bağrına basmasıyla eski biçimine döndü ve bu birleşmenin ardından evlendiler. Düğünlerinin bereket getirdiğine inanılır; toprak, çift için altın elmalar veren bir ağaç çıkarmıştır.
Çocukları arasında savaş tanrısı Ares, demirci tanrı Hefaistos ve gençlik tanrıçası Hebe sayılır. Bir anlatıya göre Hefaistos'u, Zeus'un Atena'yı tek başına doğurmasına karşılık olarak yalnız başına dünyaya getirmiştir.
Evliliğin tanrıçası olmasına karşın kendi evliliği durmadan bozulur. Bu çelişki, Yunan anlatısının onu hem düzenin koruyucusu hem de o düzenin en çok zarar göreni yapmasındandır: kurumu ayakta tutan da, çiğnendiğinde hesap soran da odur.
Zeus'a Başkaldırısı
Öfkesi her zaman üçüncü kişilere yönelmez. Bir anlatıda Poseidon ve Atena ile birleşip Zeus'u uykusunda bağlar; tanrıların kralı ancak dışarıdan gelen bir yardımla çözülür. Ayaklanma bastırılınca Hera cezalandırılır: bileklerinden zincirlenip ayaklarına örs bağlanarak gökten sarkıtılır ve bütün tanrılar bunu seyreder.
Oğlu Hefaistos'un gökten atılması da bu kavgayla ilişkilendirilir; annesini kurtarmaya kalkışınca babası tarafından aşağı fırlatıldığı ve topal kaldığı anlatılır. Kimi anlatılarda ise onu gökten atan, sakat doğduğu için utanan Hera'nın kendisidir.
Kıskançlığı
Zeus'un ilgilendiği İo'yu tanrıçanın gözünden kaçırmak için ineğe dönüştürmesi üzerine Hera, hayvanı armağan olarak istedi ve yüz gözlü bekçi Argos'u başına dikti. Bekçi öldürülünce onun gözlerini tavus kuşunun kuyruğuna yerleştirdi.
Leto'nun doğum yapabileceği bir kara parçası bulmasını engelledi, Semele'yi kendi isteğiyle yok olacağı bir tuzağa düşürdü. En bilinen düşmanlığı ise Alkmene'nin oğlu Herakles'e karşıdır: kahramanın beşiğine yılan göndermiş, onu çılgınlığa sürüklemiş ve on iki görevin başına gelmesine yol açmıştır. Adının Hera'nın şanı anlamına gelmesi bu düşmanlığın ironisi sayılır.
Kendisine el uzatanı da bağışlamaz. Olimpos'a konuk edilen bir ölümlü kral ona yaklaşmaya kalkışınca Zeus, buluttan tanrıçanın bir benzerini yaparak adamı sınadı; niyeti açığa çıkan kral, hiç durmadan dönen ateşten bir tekerleğe bağlanarak sonsuza dek cezalandırıldı.
Paris'in Kararı
En güzel tanrıçaya sunulan altın elma için Atena ve Afrodit ile yarıştı. Hakem seçilen Truvalı Paris'e krallık ve hükümdarlık vaat etti, fakat elma Afrodit'e verildi. Bu yenilgi Hera'yı Truva'nın amansız düşmanı yaptı; savaş boyunca Akhaların yanında yer aldı.
Tapımı
Anlatılardaki huysuz eş imgesinin aksine, tapımı Yunan dünyasının en eskilerindendir. Başlıca tapım yerleri Argos ovası ile Sisam adasıdır; ikisinde de ona adanmış büyük tapınaklar bulunur ve bunların ilk biçimleri Olimpos tanrılarının çoğununkinden daha eskiye iner. Argos'ta yıl sayımı, rahibelerinin görev süresine göre yapılırdı.
Her yıl bir pınarda yıkanarak kızlığına kavuştuğuna inanılırdı. Kentlerde onun heykelleri de aynı biçimde yıkanır, tanrıçanın yenilenmesi töreyle canlandırılırdı. Bu tören, evliliğin her yıl yeniden kurulan bir bağ sayılmasının simgesidir.
Olimpiya'da dört yılda bir onun adına genç kızların koştuğu bir yarış düzenlenirdi. Yarışı hazırlayan on altı kadın, aynı zamanda tanrıçaya sunulacak dokumayı hazırlar ve tören danslarını düzenlerdi.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Baştanrının eşi ve göğün kraliçesi olma yeri başka geleneklerde de vardır. Nors mitolojisinde Odin'in eşi Frigg, evliliğin ve annelerin koruyucusudur ve kocasının bilmediklerini bilir; ancak Hera'nın tersine öfkesiyle değil, sessizliğiyle anılır. Sümer'de Enlil'in eşi Ninlil de kocasının yanında hüküm süren kraliçedir.
Hera'yı bunlardan ayıran, evliliğin hem tanrıçası hem kurbanı olmasıdır. Öbür geleneklerde baştanrının eşi genellikle onun kararlarını tamamlar; Yunan anlatısında ise Hera, kocasına karşı sürekli bir denge unsuru olarak durur ve gerektiğinde ona açıkça başkaldırır.