Yunan mitolojisinde kanatlı attır. Deniz tanrısı Poseidon'un soyundan gelir ve Medusa'nın kesilen boynundan doğar. Ölümlü bir kahramanın bineği olarak tanınır, sonunda ise gökyüzüne çıkıp tanrıların yanında kalır.
Uçan at, mitolojinin en çok tekrarlanan görüntülerinden biridir. Onu ötekilerden ayıran, yalnızca uçabilmesi değil, kime izin verip kime vermediğidir. Sırtına bindirdiği kişiyi yerin üstüne çıkarır ama tanrıların katına çıkarmaz.
Doğuşu
Poseidon ile Medusa birleşir. Hesiodos bu birleşmeyi bahar çiçekleriyle kaplı bir çayıra koyar, Ovidius ise Atena'nın tapınağına. Tapınak anlatısında tanrıça bunu kendisine yapılmış bir saygısızlık sayar ve Medusa'yı, bakanı taşa çeviren bir canavara döndürür.
Perseus canavarın başını kesince boynundan iki varlık birden çıkar. Biri Pegasus, öbürü elinde altın kılıç tutan kardeşi Khrysaor'dur. İkisi de ana karnında değil, ölümün açtığı yarada beklemiş sayılır.
Yaygın bir yanlış, Perseus'un Medusa üzerine Pegasus ile uçtuğu ya da dönüşte ona bindiğidir. Eski anlatıda böyle bir şey yoktur. Perseus kanatlı sandallarla uçar ve at, o gittikten sonra kendi yoluna gider. İkisini bir arada gösteren tablolar sonraki çağların işidir.
Adı
Hesiodos adı, Okeanos'un kaynakları yanında doğduğu için kaynak anlamındaki sözcüğe bağlar. Bu, eski çağda üretilmiş bir açıklamadır.
Bugün öne çıkan görüş adı Anadolu'ya götürür. Luvi dilinde yıldırım anlamına gelen bir sözcük vardır ve bölgenin fırtına tanrısı bu sözcükle anılır. Attan çok bir hava olayına bağlanan bu köken, onun sonunda gök gürültüsü taşıyan bir binek olmasıyla örtüşür.
Bellerofon ve Altın Gem
Korinthoslu kahraman Bellerofon onu ele geçirmek ister ama hiçbir gem hayvanı tutmaz. Bilici Polieidos ona Atena'nın tapınağında uyumasını söyler. Kahraman uykusunda tanrıçayı görür ve uyandığında yanında altın bir gem bulur. Atı kentin Peirene pınarından su içerken bu gemle bağlar.
Korinthoslular bu yüzden Atena'yı gem vuran anlamına gelen bir sıfatla anar ve ona bu adla bir tapınak ayırırlar. Atı ehlileştiren, kahramanın gücü değil tanrıçanın armağanıdır.
Khimaira
Bellerofon işlediği bir kan yüzünden yurdundan çıkar ve Lykia kralı İobates'e sığınır. Kral eline geçen kapalı bir tablet yüzünden onu ölüme göndermek ister ve öldürülmesi olanaksız sayılan Khimaira'nın üzerine yollar. Önü aslan, ortası keçi, kuyruğu yılan olan bu canavar ağzından ateş püskürtür ve Kerberos ile aynı soydan gelir.
Kahraman Pegasus'un sırtından, ateşin erişemeyeceği bir yükseklikten iner üzerine. Bir anlatıya göre mızrağının ucuna kurşun takar ve canavarın ağzına sokar. Kurşun kendi ateşiyle eriyip içine akınca hayvan boğulur. Zafer, silahtan çok yükseklikten gelir. Yerde kalan hiçbir savaşçının yapamayacağını at yapar.
Bu canavarın yeri Lykia'dır. Antalya yakınlarında topraktan çıkan gazın kendiliğinden yandığı ve hiç sönmediği Yanartaş, eski çağdan beri onunla ilişkilendirilir.
Göğe Çıkma Girişimi
Art arda gelen zaferler Bellerofon'un başını döndürür. Kendini tanrılarla bir görüp Pegasus'un sırtında Olimpos'a çıkmaya kalkar. Zeus bunun üzerine bir at sineği yollar. Sinek atı sokunca hayvan şaha kalkar ve binicisini sırtından atar.
Kahraman yere düşer. Kimi anlatıda ölür, kimi anlatıda kör ve topal kalıp kimsenin uğramadığı bir ovada tek başına dolaşarak ömrünü tüketir. At ise yükselmeyi sürdürür ve Olimpos'a varır. Hesiodos'a göre orada Zeus'un evinde kalır ve tanrının yıldırımını taşır. Aynı yolculuk biri için düşüş, öbürü için varıştır.
Hipokrene Pınarı
Helikon dağında tırnağını yere vurmasıyla bir pınar fışkırdığı anlatılır. Pınarın adı at pınarı anlamına gelir. Şiir ve sanatın koruyucusu sayılan esin perilerine kutsal olan bu suyu içenin şiir söyleyeceğine inanılır.
Böylece kanatlı at yalnız savaşın değil şiirin de simgesi olur. Sonraki çağlarda şaire yükselme yeteneği veren şey onun adıyla anılır.
İzleri
Korinthos kentinin sikkeleri yüzyıllar boyunca onun kabartmasını taşımıştır. Bu sikkeler Akdeniz ticaretinde geniş bir alanda dolaştığı için kanatlı at, kenti tanıtan işaret durumuna gelmiştir.
Gökyüzünde adını taşıyan bir takımyıldız vardır. Eski çağ gökbilimcileri bu yıldız öbeğini kanatlı atla eşleştirmiştir, ancak kimi kaynak onu başka bir at ile açıklar.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Kahramanı taşıyan olağanüstü at başka geleneklerde de vardır. Türk anlatısındaki Tulpar kanatlıdır ama kanatları görünmez ve görülürse gücünü yitirir. Kırat ise kanatsızdır, olağanüstülüğünü doğuştan değil yetiştirilmesinden alır. Nors anlatısındaki sekiz ayaklı Sleipnir uçmaz, ölüler ülkesine inip çıkabilir.
Pegasus'u bunlardan ayıran, sonunda binicisini bırakmasıdır. Sleipnir Odin'in atı olarak kalır, Kırat sahibinden ayrılmaz. Pegasus ise bir yere kadar taşır ve haddini aşan biniciyi üstünden atar.