Yunan mitolojisinde avın, yaban hayvanlarının, ormanların ve dağların tanrıçasıdır. Kentin ve tarlanın bittiği yerde, insan elinin değmediği kırda hüküm sürer. Elinde yayı, sırtında okluğuyla dolaşır, yanında av köpekleri ve peri bölüğü bulunur. Genç kızların, doğum yapan kadınların ve küçük çocukların da koruyucusu sayılır.
Zeus ile Leto'nun kızı, Apollon'un ikiz kardeşidir. Olimpos tanrıları arasında evlenmeyen üç tanrıçadan biridir, öbür ikisi Atena ile Hestia'dır. Kutsal hayvanı geyiktir, ayı da ona adanmış sayılır. Okları hem avı hem de insanı bulur. Ansızın gelen ölüm onun ve kardeşinin oklarına bağlanır.
Doğumu
Leto doğum vaktine geldiğinde Hera'nın öfkesinden korkan hiçbir kara parçası onu kabul etmez. Sonunda yerinde durmayan, denizde sürüklenen küçük Delos adası ona kucak açar. Anlatıya göre ada bu doğumun ardından yerine sabitlenir.
Yaygın anlatıda ikizlerden önce Artemis dünyaya gelir. Doğar doğmaz annesinin yanında durup kardeşi Apollon'un doğumuna ebelik eder. Doğum yapan kadınların ona yakarması bu anlatıyla açıklanır. Kimi anlatımlar ise Artemis'in doğum yerini Delos'tan ayırıp Ortigia adlı bir yere koyar.
Babasından Dilekleri
Helenistik dönemden kalan bir ilahide küçük Artemis babasının dizine oturup ondan dileklerini sayar. Hiç evlenmemek, kardeşi kadar çok adla anılmak, ışık taşımak ve bir yay ister. Yayını ve oklarını Kikloplar döver. Ava çıkarken kolay koşsun diye diz boyu bir giysi seçer. Altmış Okeanos kızı onun korosunu, yirmi ırmak perisi de köpeklerine ve çizmelerine bakanları oluşturur.
Köpeklerini Pan'dan alır. Zeus kızının cesaretine güler, dileklerinin hepsini verir, üstüne kentler ve yolların, limanların korunmasını da ekler. İlahi böylece tanrıçanın hem kırdaki hem kentteki yerini tek bir sahnede kurar.
Bölüğü ve Bekâreti
Dağlarda onunla birlikte dolaşan Nimfelerden bekâr kalmaları beklenir. Bu sözü bozan sert bir cezayla karşılaşır. En bilinen örnek Kallisto'dur. Zeus kimi anlatımlarda Artemis kılığına girerek ona yaklaşır ve Kallisto gebe kalır. Durum yıkanırken ortaya çıkınca bölükten kovulur ve ayıya dönüştürülür. Onu ayıya çevirenin Artemis mi, Zeus mu, Hera mı olduğu kaynaktan kaynağa değişir. Sonunda göğe Büyükayı olarak yerleştirilir.
Tanrıçanın kendi bekâreti de çiğnenemez. Avcı Aktaion, çoğu anlatıda onu bir pınarda yıkanırken görür. Artemis genci geyiğe çevirir ve Aktaion kendi köpeklerince parçalanır. Avcılığın tanrıçası, burada avcıyı ava dönüştürür.
Atalante de onun yolunu tutan ölümlülerdendir. Bebekken dağa bırakılan kızı tanrıçaya kutsal sayılan bir dişi ayı emzirir.
Öfkesi
Artemis kendisine ve annesine yapılan saygısızlığı bağışlamaz. Niobe, çok sayıdaki çocuğuyla övünüp yalnızca iki çocuğu olan Leto'yu küçümseyince Apollon onun oğullarını, Artemis de kızlarını oklarıyla öldürür. Çocuk sayısı İlyada'da on iki, sonraki anlatıların çoğunda on dörttür. Leto'ya el uzatmaya kalkan dev Titios da kimi anlatımlarda ikizlerin oklarıyla düşer.
Tanrıları yerinden etmeye kalkan Aload kardeşleri bir hileyle yok eder. İkisinin arasına bir geyik kılığında atılır. Kardeşler hayvanı vurmak için mızraklarını fırlatır ve birbirini öldürür.
Avcı Orion'un ölümü farklı anlatılır. Bir anlatımda Eos onu yanına alınca Artemis onu oklarıyla vurur. Bir başkasında Apollon kardeşini kandırır ve Artemis denizde uzaktan görünen bir karaltıya ok atarken Orion'u öldürdüğünü sonradan anlar. Kimi anlatımlarda ise onu öldüren bir akreptir.
Sunusu unutulduğunda da öfkelenir. Kalidon kralı Oineus onu yıllık sunularında atlayınca ülkeye dev bir yaban domuzu salar. Domuzun avı, Meleagros ile Atalante'nin anlatısıdır. Kutsal koruluğunda geyik vurup onunla yarıştığını söyleyen Agamemnon'un donanmasını Aulis'te rüzgârsız bırakır ve karşılık olarak kralın kızı İfigeneia'yı ister. Kimi anlatımlarda kızı son anda sunaktan alır, yerine bir geyik bırakır.
Tapımı ve İzleri
Atina yakınlarındaki Brauron'da genç kızlar, evlilik çağından önce tanrıçaya hizmet eder. Bu dönemde küçük ayılar diye anılırlar ve tanrıça için dans ederler. Tapınaktaki tasvirin, Orestes ile İfigeneia'nın Taurlar ülkesinden getirdiği tasvir olduğu söylenir. Sparta'da Ortia adıyla tapınılan Artemis'in sunağında ise delikanlılar kanları akıncaya dek kırbaçlanır.
Efes'teki büyük tapınağı dünyanın yedi harikası arasında sayılır. Ancak orada tapınılan tanrıça, Yunanların kendi Artemis'leriyle bir tuttuğu daha eski bir Anadolu tanrıçasıdır ve tasviri avcı kızdan çok farklıdır. Korfu'daki tapınağının alınlığında da Medusa görülür.
Ay ile bağı sonradandır. Erken anlatıda ayın kendisi Selene'dir, Artemis ancak sonraki dönemlerde onunla ve Hekate ile birleştirilir. Mısır'a gelen Yunanlar, kedi başlı Bastet'i onunla bir tutmuştur. Nors anlatısında dağlarda kayakla dolaşıp yayla avlanan Skadi, yaban doğada yalnız yaşayan bir avcı tanrıça olarak ona benzer.