Titan, Yunan mitolojisinde Olimpos tanrılarından önce evreni yöneten eski tanrı kuşağının her bir üyesine verilen addır. Gök tanrısı Uranos ile toprak ana Gaia'nın çocuklarıdır. En eski anlatıda altısı erkek, altısı kadın on iki kardeştirler ve kadınlarına Titanis denir. Başlarında en gençleri Kronos bulunur. Babalarını devirip yönetimi ele geçirirler, sonra Kronos'un oğlu Zeus ile kardeşlerine karşı giriştikleri savaşı yitirip yeraltına kapatılırlar.
Ad zamanla daha geniş bir anlamda da kullanılır. Titanların çocuklarından Helios, Leto, Atlas ve Prometeus da çoğu zaman Titan diye anılır. Buna karşılık Olimpos tanrıları ile ırmak tanrıları bu adın dışında kalır.
On İki Kardeş
Erkek Titanlar Okeanos, Koios, Krios, Hiperion, İapetos ve Kronos'tur. Kadınlar Teia, Rea, Temis, Mnemosine, Foibe ve Tetis'tir. Kimi listeler bunlara Dione'yi de ekler. Kardeşler çoğunlukla kendi aralarında evlenir ve ikinci bir kuşak doğar. Hiperion ile Teia'dan güneş Helios, ay Selene ve şafak Eos gelir. Koios ile Foibe'nin kızları Leto ile Asteria'dır. Okeanos ile Tetis ırmakların ve su perilerinin atasıdır. İapetos'un oğulları Atlas, Menoitios, Prometeus ve Epimeteus'tur. Kronos ile Rea'dan ise Olimpos tanrılarının ilk kuşağı doğar.
Titanların hepsi anlatıda aynı ağırlığı taşımaz. Birçoğunun kendine ait bir öyküsü yoktur, yalnızca bir soyun atası olarak anılır. Temis ile Mnemosine ise yeni düzende de yer bulur ve Zeus'un eşleri arasına girer. Temis'ten mevsim tanrıçaları Horalar, Mnemosine'den dokuz Musa doğar.
Adı
Adın kökeni bilinmez. Eski anlatı onu Uranos'un devrildiği anda çocuklarına beddua ederken taktığı bir lakap olarak açıklar. Bu açıklama adı gerilmek anlamındaki titainein fiiline bağlar. Çocuklar korkunç bir iş için gerilip haddi aşmıştır ve ileride bunun öcü alınacaktır. Bugün bu açıklama bir halk etimolojisi sayılır. Adı bir Trakya töreninde atılan çığlıkla ya da beyaz alçı anlamına gelen bir sözcükle ilişkilendiren başka eski yorumlar da vardır.
Titanomakhia
Kronos'un yuttuğu çocuklar kurtulunca iki kuşak arasında Titanomakhia denen savaş başlar. Titanlar Teselya'daki Otris Dağı'nda, karşıları Olimpos'ta yerleşir. Savaş on yıl sürer ve iki taraf da üstünlük kuramaz. Dengeyi Gaia'nın öğüdü bozar. Zeus, Uranos'un yeraltına kapattığı tek gözlü Kikloplar ile yüz kollu Hekatonkheirler'i özgür bırakır. Kikloplar ona yıldırımı verir, Hekatonkheirler ise Titanların üstüne kaya yağdırır.
Bütün Titanlar bu savaşta Kronos'un yanında yer almaz. Okeanos savaşa girmez, kızı Stiks'i çocuklarıyla birlikte Zeus'a yardıma gönderir. Okeanos ile Tetis, Rea'nın emanet ettiği küçük Hera'yı savaş boyunca yanlarında büyütür. Prometeus, geleceği bilen Temis'in öğüdüyle Zeus'un tarafına geçer. Kadın Titanların savaşa katıldığı anlatılmaz. Savaşanlar arasında adı açıkça verilenler Kronos ile İapetos'tur.
Tartaros ve Sonrası
Yenilen Titanlar zincire vurulup yerin altındaki Tartaros'a atılır. Anlatıya göre gökten bırakılan tunç bir örs yere dokuz gün dokuz gecede iner, yerden Tartaros'a da aynı sürede ulaşır. Poseidon zindanın önüne tunç kapılar koyar, bekçilik Hekatonkheirler'e kalır. İapetos'un oğulları ayrı cezalar alır. Menoitios kibri yüzünden yıldırımla vurulur, Atlas dünyanın batı ucunda göğü taşımakla yükümlü kılınır. En eski metinler Atlas'ın cezasını savaşa bağlamaz. Onu Titanların savaş önderi yapan anlatılar sonraki döneme aittir.
Ceza her anlatıda sonsuz değildir. Daha sonraki şiirlerde Zeus Titanları bağışlayıp zincirlerinden çözer, Kronos da iyilerin ruhlarının gittiği Elizyum'un başına geçer. Titanların topluluk olarak bir tapımı yoktur. Yalnızca Kronos gibi birkaçı tek başına tapım görür.
Zagreus Anlatısı
Orfeus'a bağlanan gizem öğretilerinde Titanlar başka bir suçla anılır. Zeus ile Persefone'nin oğlu bebek Zagreus'u oyuncaklarla kandırıp parçalarlar. Tanınmamak için yüzlerini beyaz alçıyla boyadıkları anlatılır ve adları bu öğretilerde alçının Yunanca adı titanos'a bağlanır. Zeus onları yıldırımla çarpar, Zagreus ise Dionisos olarak yeniden doğar.
Anlatının en çok tartışılan halkası insanın kökenidir. Yanan Titanların isinden insan soyunun yaratıldığı, bu yüzden insanda tanrısal bir öz ile Titanlardan gelen suçlu bir bedenin bir arada bulunduğu söylenir. İki olayı açıkça birleştiren tek eski metin MS 6. yüzyıldandır. Düşüncenin daha eski bir öğretiye dayanıp dayanmadığı tartışmalıdır.
Eski Tanrılar, Yeni Tanrılar
Yeni tanrıların kendilerinden önceki bir soyu yenip yerini alması Nors anlatısında da görülür. Odin ile kardeşleri Vili ve Ve, ilk dev İmir'i öldürüp dünyayı onun bedeninden kurar. Orada da kazananlar yenilenlerle akrabadır. Anneleri Bestla dev soyundandır, tıpkı Zeus'un annesi Rea'nın bir Titan olması gibi. Ayrılık yenilen soyun akıbetindedir. Titanlar yerin dibine kapatılıp dünyadan silinir, Nors devleri ise dünyanın kıyısında yaşamayı sürdürür ve Ragnarök günü tanrılara son kez saldırır.