Vili, Nors mitolojisinde Odin'in kardeşidir. Babası Buri'nin oğlu Bor, annesi dev Böltorn'un kızı Bestla'dır. Üç kardeşin öbürü Ve'dir. Üçü tanrı soyunun dev kanı da taşıyan ilk kuşağıdır ve dünyayı birlikte kurar.
Vili'nin adı hemen her zaman kardeşlerinin yanında geçer. Tek başına yaşadığı bir serüven aktarılmaz, kendi ağzından bir söz de yoktur. Dünyanın kuruluşundan sonra bütün ağırlık Odin'e geçer, Vili ile Ve birkaç anlatıda yalnızca birer ad olarak kalır.
Dünyanın Kuruluşu
Düzyazı Edda'ya göre üç kardeş ilk dev İmir'i öldürür. Yaralarından akan kan o kadar boldur ki kırağı devlerinin hepsi içinde boğulur, yalnız Bergelmir ile eşi kurtulur. Kardeşler cesedi Ginnungagap'ın ortasına taşır ve dünyayı ondan kurar. Etinden toprak, kanından deniz, kemiklerinden dağlar, kafatasından gök olur. Bu işte Vili'ye ayrı bir pay düşmez, yapılan her şey üçünün ortak işi diye anlatılır.
İlk İnsanlar
Kardeşler bir gün deniz kıyısında yürürken iki ağaç kütüğü bulur ve onlardan ilk insan çiftini, Ask ile Embla'yı biçimlendirir. Her biri yeni varlıklara bir armağan verir. Anlatı armağanları birinci, ikinci ve üçüncü diye sıralar, bu sıra kardeşlerin adlarının sırasıyla örtüşür. Buna göre Odin soluk ve can, Vili akıl ve devinim, Ve ise yüz, konuşma, işitme ve görme verir. İnsanlara yurt olarak da Midgard bırakılır.
Eski şiirde aynı sahne başka adlarla geçer. Kıyıya gelen üç tanrı Odin, Hönir ve Lodur'dur. Buldukları iki varlığın ne soluğu ne aklı ne de kanı vardır, benizleri de solgundur. Odin soluk verir, Hönir akıl ve ruh, Lodur ise kanın sıcaklığını ve canlı bir beniz. Düzyazı anlatı bu şiiri bildiği için Vili'nin Hönir'le, Ve'nin de Lodur'la aynı figür olduğu sıkça ileri sürülür. Eşleştirme kesin değildir, kimi yorumlar Lodur'u Loki'ye bağlar.
İnsanı cansız bir maddeden biçimlendirip ona can veren tanrı Yunan anlatısında da vardır. Sonraki dönem anlatılarına göre ilk insanları topraktan ve sudan yoğuran Prometeus'tur.
Frig ve Odin'in Yokluğu
Vili ile Ve'nin Odin'den ayrı iş gördüğü anlatı, tanrıları eski krallar gibi anlatan Ynglinga destanındadır. Odin uzak yolculuklara çıktığında yönetimi iki kardeşine bırakır. Bir keresinde o kadar uzun kalır ki tanrılar onun artık dönmeyeceğine inanır. Vili ile Ve bunun üzerine Odin'in mirasını aralarında bölüşür, karısı Frig'i ise ikisi birlikte alır. Çok geçmeden Odin geri gelir ve karısını yeniden yanına alır.
Olay şiirde de iz bırakır. Tanrıların bir şölende birbirine sataştığı Lokasenna şiirinde Loki, Frig'i Vili ile Ve'yi koynuna almakla suçlar. Frig suçlamayı yalanlamaz. Yanında Baldur gibi bir oğlu olsaydı Loki'nin oradan sağ çıkamayacağını söylemekle yetinir.
Adı ve Yorumları
Vili adı eski İskandinav dilinde istek, irade demektir. Ve adı kutsal anlamındaki bir kökten gelir ve tapınak, kutsal alan sözcüğüyle akrabadır. Odin adı da eskiden w sesiyle başladığı için üç kardeşin adları başlangıçta aynı sesle açılan bir üçlü kurar. Bu yüzden adların bilerek bir arada seçildiği kabul edilir.
Kimi yorumlar üç kardeşi Odin'in kendi yüzleri olarak okur. Buna göre Odin coşkuyu ve esini, Vili iradeyi, Ve kutsallığı karşılar ve üçü sonunda yine Odin'de birleşir. Frig anlatısı da bu gözle açıklanır, kardeşler özünde bir sayıldığı için Frig her birinin eşi olabilir. Ozan dizelerinde Odin kimi zaman Vili'nin kardeşi diye anılır. Vili gerçekten Hönir'se sonu da bellidir. Eski şiire göre Hönir, Ragnarök'ten sağ çıkar ve yeni dünyada kura çubuklarını seçen tanrı olur.