söylence
/yunan/stiks
_

Stiks

Gümüş sütunlu sarayının önünde Stiks — Yunan Mitolojisi
Gümüş sütunlu sarayının önünde Stiks.
Tanrıların üzerine ant içtiği yeraltı ırmağı ve tanrıçası.

Yunan mitolojisinde yeraltı dünyasından akan ırmak ve bu ırmağın tanrıçasıdır. Adı tiksinmek, nefret etmek anlamına gelen bir kökten türer. Yaygın soy çizgisinde Okeanos ile Tetis'in kızıdır ve Okeanidlerin en büyüğü sayılır. Bir başka gelenek onu karanlığın tanrısı Erebos ile gecenin tanrıçası Niks'in kızı yapar.

Eşi, Titan Krios ile Evribia'nın oğlu Pallas'tır. Bu evlilikten dört çocuk doğar. Zafer Nike, güç Kratos, hırs Zelos ve zor Bia adını taşır. Tek bir anlatıda Zeus ile birleşip Persefone'yi doğurduğu söylenir, ama bu çizgi yaygın değildir. Persefone genellikle Demeter'in kızı olarak bilinir. Demeter'e yazılmış Homerosçu ilahide Stiks, kaçırılmadan önce Persefone'yle birlikte çiçek toplayan kızlar arasında anılır.

Titan Savaşı ve Tanrıların Andı

Zeus, Titanomakhia öncesinde yanında savaşacak ölümsüzleri çağırır ve kendisine katılanların ayrıcalıklarını koruyacağına söz verir. Babasının öğüdüne uyan Stiks, çocuklarını alıp ona ilk gelen tanrıça olur. Zafer kazanılınca Zeus bu bağlılığı iki biçimde ödüllendirir. Stiks'in çocukları bundan sonra hep onun yanında kalır, Zeus nereye giderse onlar da oraya gider. Stiks'in kendisi ise tanrıların en büyük andı olur.

Andın bir töreni vardır. Tanrılar arasında bir anlaşmazlık çıkıp biri yalan söylemekle suçlanınca haberci tanrıça İris, altın bir testiyle Stiks'in suyundan getirir. Ant içen tanrı bu suyu döker. Yalan yere yemin eden tanrı tam bir yıl soluksuz ve sessiz yatar, ağzına nektar ve ambrosia girmez. Ardından dokuz yıl boyunca öbür tanrıların meclisinden ve şölenlerinden uzak tutulur, ancak onuncu yılda aralarına döner. Hera, Helios ve uyku tanrısı Hipnos gibi pek çok tanrı en bağlayıcı sözünü bu ırmak adına verir. Andı kutsal sayan anlayış başka mitolojilerde de görülür, Türk anlatısında güvenin ve verilen sözün tanrısı Er Kanım'dır.

Yeraltındaki Irmak

En eski anlatılara göre dünyayı çevreleyen Okeanos'un suyu on kola ayrılır. Dokuzu yeryüzünü ve denizi dolaşır, onuncusu yerin derinliklerine iner ve yüksek bir kayadan akan Stiks olur. Tanrıça bu suyun başında, kayalarla örtülü ve gümüş sütunlara dayanan bir sarayda, öbür tanrılardan uzak yaşar.

Ölüler ülkesinin ırmakları arasında Akheron, Kokitos, Piriflegeton ve Lete de sayılır. Sonraki dönemlerde Stiks yaşayanlarla ölüleri ayıran sınırın kendisi gibi düşünülmüş, sandalcı Karon'un ruhları bu ırmaktan geçirdiği anlatı yaygınlaşmıştır. Daha eski metinlerde bu geçiş çoğunlukla Akheron'a bağlanır. Nors anlatısında da ölüler ülkesi Hel'in kapısına en yakın akan bir ırmak vardır. Baldur'u geri istemeye giden Hermod, Gyöl adlı bu ırmağı üstündeki köprüden geçer.

Geç dönemde yaygınlaşan bir anlatıya göre Akhilleus'un annesi, oğlunu yaralanmaz kılmak için bebekken Stiks'in sularına batırır. Tuttuğu topuk ıslanmadığı için kahramanın tek zayıf yeri orası kalır.

Arkadia'daki Pınar

Stiks yalnızca yeraltında aranmaz. Arkadia'da Nonakris yakınlarında yüksek bir kayadan dökülen bir şelale bu adla anılırdı. Eskiçağda suyunun insanı ve hayvanı öldürdüğüne, camı, taşı, toprak kabı ve çoğu madeni eritip parçaladığına inanılırdı. Onu yalnızca at toynağından yapılmış bir kabın taşıyabildiği söylenirdi. Yeminin gücü burada da sürer. Spartalı bir kralın, Arkadia önderlerine bu suyun başında ant içirmek istediği anlatılır. Büyük İskender'in bu suyla zehirlendiği söylentisi de dolaşırdı, ancak bu hiçbir zaman doğrulanmamıştır.

Bağlantı grafiği

Bu maddenin bağlandığı ve buraya bağlanan 34 madde, aralarında 69 bağlantı.

StiksBaldurGyölHelHermodEr KanımAkheronAkhilleusBiaDemeterErebosEvribiaHadesHeliosHeraHipnosİrisKaronKerberosKokitosKratosKriosLeteNikeNiksOkeanidOkeanosPersefonePiriflegetonTitanTitan PallasTitan TetisTitanomakhiaZelosZeus

Paylaş

Bu madde paylaşıldığında aşağıdaki kartla görünür; bir ucun üzerine gelince o ucun kartı gösterilir.