Yunan mitolojisinde yeraltı dünyasının kraliçesi, Hades'in karısıdır. Zeus ile Demeter'in kızıdır. Tapımda çoğu zaman yalnızca Kore diye anılır, bu ad kız demektir. İki yüzlü bir tanrıçadır. Yeryüzünde annesinin yanındaki genç kız olarak filizlenen ekinle, aşağıda ise ölülerin korkulan hükümdarı olarak ölümle birlikte düşünülür.
Simgeleri nar, meşale ve başaktır. Sanatta ya annesinin yanında elinde meşale ve başakla ya da yeraltında Hades'le yan yana tahtta oturan bir kraliçe olarak gösterilir. Adının kökeni bilinmez. Eskiçağda da söylenişi tek değildi, Atina'da Ferefatta gibi başka biçimleri kullanılırdı.
Kaçırılışı
Anlatının en eski ve en ayrıntılı biçimi, Demeter'e yazılmış Homerosçu ilahide yer alır. Genç tanrıça Okeanos'un kızlarıyla bir çayırda çiçek toplarken, Zeus'un isteğiyle Gaia'nın büyüttüğü göz alıcı bir nergise uzanır. O anda toprak yarılır, Hades ölümsüz atların çektiği arabasıyla çıkıp onu aşağı götürür. Çığlığını yalnız Hekate duyar, olanı yalnız Helios görür. Sonraki anlatılar kaçırılışı Sicilya'daki Enna çayırlarına taşır.
Demeter'in yasıyla toprak kısırlaşınca Zeus, kızı geri getirmesi için Hermes'i gönderir. Hades karşı çıkmaz, ama yola çıkmadan önce ona gizlice bir nar tanesi yedirir. Ölüler ülkesinin yemeğini tadan oraya bağlı kalır. Bu yüzden Persefone yılın üçte birini aşağıda, kalanını annesinin yanında geçirecektir. Sonraki yazarlar bu payı yarım yıla çıkarır. Bir anlatıya göre nar tanesini yediğini yeraltında yaşayan Askalafos görüp söyler ve bunun cezası olarak baykuşa çevrilir.
Anlatı yalnızca bir kaçırma öyküsü olarak okunmaz. Annesinin yanından koparılıp kocasının evine götürülen kız, eskiçağda gelinin yazgısına benzetilirdi. Evlenmeden ölen genç kızların mezar yazıtlarında Hades'le evlendiklerinin söylenmesi de bu benzetmeden gelir.
Yeraltının Kraliçesi
Kaçırılan kız aşağıda bir tutsak olarak kalmaz, ölüler ülkesinin ortak hükümdarı olur. Homeros onu korkunç sıfatıyla anar. İnsanların yeri döverek çağırdığı ilençleri Hades'le birlikte yerine getiren odur. Meleagros'un annesi de oğlunun ölümünü dilerken toprağı yumruklayıp bu iki tanrıyı çağırır.
Yeraltına canlı inenlerin yazgısı çoğu kez onun kararına bağlıdır. Ozan Orfeus'un müziği onu yumuşatır ve Evridike'nin geri dönmesine izin verir. Sisifos onu ikna edip yeryüzüne dönmeyi başarır. Teseus ile arkadaşı Peiritoos ise onu kaçırmak için aşağı indiklerinde oturdukları yere yapışıp kalırlar. Herakles yeraltına indiğinde Teseus'u kurtarır, Peiritoos ise orada kalır.
Kıskançlığı da anlatılır. Hades'in gönül verdiği nimfe Minte'yi ayağıyla ezip nane bitkisine çevirdiği söylenir. Afrodit'in kendisine emanet ettiği Adonis'i geri vermeyince iki tanrıça arasındaki çekişmeyi Zeus yılı bölüştürerek çözer. Orfik gelenekte ise Zeus'un yılan kılığında yanına gelip ondan Zagreus'u doğurttuğu anlatılır. Titanların parçaladığı bu çocuk, Orfik inanışta Dionisos'un ilk doğuşu sayılır.
Tapımı
Demeter ile birlikte iki tanrıça diye anılır ve tapımın büyük bölümü ikisine birlikte sunulur. Eleusis gizemlerinin merkezinde kızın yitirilip yeniden bulunması durur. Yalnızca kadınların katıldığı Tesmoforia bayramı da iki tanrıçaya adanır. Sicilya, düğününde Zeus'un ona verdiği armağan sayıldığından adada tapımı özellikle güçlüdür. Güney İtalya'daki Lokroi kentinde ise evliliğin koruyucusu olarak tapılırdı. Buradan çıkan pişmiş toprak levhalarda kaçırılış ve yeraltındaki tahtı sık işlenen konulardır.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Yılı yeryüzü ile yeraltı arasında bölen düzen Sümer'de de vardır. Dumuzi yılın yarısını aşağıda geçirir, öbür yarısında yerini kız kardeşi Geştinanna alır. Aradaki fark seçimdedir. Persefone kaçırılır, Geştinanna ise aşağı inmeyi kendisi ister. Ölüler ülkesinin kraliçesi olarak da Sümer'de Ereşkigal'le eşleşir. Ama Ereşkigal kız kardeşi İnanna'yı aşağıda tutan sert bir hükümdardır, Persefone ise yukarıdan gelmiş ve iki dünya arasında gidip gelen bir tanrıçadır.
Ölüler ülkesinin yemeğini tatmanın geri dönüşü olanaksız kılması Japon mitolojisinde de aynıdır. İzanami, Yomi'nin yemeğini yediği için yeryüzüne dönemez. Persefone'nin yalnız bir nar tanesi yemesi ona yarım bir dönüş bırakır, İzanami için ise kapı tümüyle kapanmıştır.