Ölülerin bir bölümüne ayrılan aydınlık ülkedir. Yunan anlatısında ölen herkes Hades'in yönettiği yeraltına iner, ama bu ülkenin tamamı karanlık değildir. Tanrılara yakın sayılanlar, kahramanlar ve doğru yaşamış olanlar ne sıradan ruhların dolaştığı asfodel çayırlarına ne de tanrılara başkaldıranların düştüğü Tartaros'a gider. Onlara ayrılan yer Elizyum ovalarıdır.
En eski anlatımda burası yeraltında değil, yeryüzünün batı ucunda, dünyayı çevreleyen ırmak Okeanos'un kıyısındadır. Oraya alınan ölmez bile, ölümsüzler onu bedeniyle götürür. Yer zamanla değişir ve Elizyum ölüler ülkesinin aydınlık bir bölgesi sayılmaya başlar. Sonraki anlatımlarda ruh, önünde üç yol bulunan bir yargı yerinden geçtikten sonra buraya girer.
Yeri ve İklimi
Bütün anlatımların birleştiği yan, buranın havasının insana kolaylık vermesidir. Kar yağmaz, fırtına kopmaz, yağmur düşmez. Okeanos durmadan batı yeli estirir ve orada yaşayanları serinletir. Toprak ekilmeden verir, ürün yılda üç kez olgunlaşır.
Yerin biçimi kaynaklara göre ayrılır. Kimi anlatımda düz bir ovadır, kimi anlatımda dünyanın ucundaki bir ada öbeğidir ve Mutlular Adaları diye anılır. Bir başka anlatımda ise tek bir adadır. Çevresinde deniz yeli döner, karada ağaçların dalında ve suyun içinde altın çiçekler açar. Oradakiler ne toprakla ne de savaşla uğraşır, günleri çelenk örerek ve at yarıştırarak geçer.
Yöneticileri ve Yargı
Ülkenin başında Zeus'un oğlu Radamantis bulunur. Yeryüzünde Girit'te verdiği doğru yargılarla ün kazanmış, bu ün ona öldükten sonra ölüler arasında bir görev kazandırmıştır. Onun yanında kimi anlatımda Kronos da anılır. Zeus babasını Tartaros'taki bağlarından çözer ve Kronos Mutlular Adaları'nın başına geçer. Altın Çağ'ın efendisinin böyle bir ülkeye yerleştirilmesi rastlantı sayılmaz, iki tasarım da emeksiz bir bolluğu anlatır.
Sonraki anlatımda yargı üç kişiye bırakılır. Radamantis doğudan gelenleri, Aiakos batıdan gelenleri yargılar, kardeşi Minos ise ikisinin ayrıldığı yerde son sözü söyler. Üçü de Zeus'un ölümlü oğullarıdır ve bu görevi yaşarken kurdukları düzenin karşılığı olarak alırlar. Yargıdan geçen ruh üç yerden birine yollanır, erdemliler Elizyum ovalarına, sıradan ölüler asfodel çayırlarına, suçlular Tartaros'a iner.
Oraya Gidenler
Bilinen en eski örnek Menelaos'tur. Ona bu yerin verilmesinin nedeni erdemi değil, Helen'in kocası olarak Zeus'a damat sayılmasıdır. Ölmesi ve gömülmesi beklenmez, ölümsüzler onu dünyanın ucuna götürür.
Kahramanlar arasında Kadmos ile Peleus sayılır. Akhilleus'u oraya annesi Tetis aldırır, Zeus'a yakarıp oğlu için bu yeri ister. Kimi anlatımda Akhilleus orada Medeia ile evlenir. Başka bir anlatımda ise Tuna ağzındaki Ak Ada'ya götürülür ve yaşamını orada sürdürür. Herakles'in annesi Alkmene için de benzeri anlatılır. Öldüğünde Zeus'un buyruğuyla bedeni Elizyum ovalarına taşınır ve orada Radamantis ile evlenir.
Girmenin Koşulu
Kapının kime açıldığı zamanla değişir. En eski anlatımda ölçü soydur, tanrı kanı taşıyan ya da tanrılara damat olan alınır. Sonraki anlatımlarda ölçü erdeme kayar. Bir anlatıma göre ruh ölümle yeniden doğuş arasında gidip gelir ve her iki yanda üçer yaşamını kötülükten uzak tutabilen ruh, Kronos'un kulesine çıkan yolu tutar.
Gizem törenlerine katılanlara da benzer bir umut verilir. Ölünün yanına gömülen ince altın levhalara yeraltında izlenecek yol yazılır. Solda, ak servinin dibindeki unutuş suyu Lete'ye yaklaşılmaması söylenir. Ruh, bekçilerden bellek tanrıçası Mnemosine'nin pınarını ister ve kim olduğunu söyleyerek geçer. Söyleyeceği söz de yazılıdır, kendini Yer ile yıldızlı Gök'ün çocuğu diye tanıtır. Geçmişini unutmayan ruh erdemlilerin arasına karışır.
Adı ve Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Adın kökeni kesin değildir. Bir açıklamaya göre yıldırım düşmüş yeri karşılayan sözcükten gelir. Yıldırımın vurduğu toprak kutsal sayılır ve Zeus'un dokunduğu yer diye çevresinden ayrılırdı. Başka bir açıklama sözcüğü Mısır'daki sazlık tarlalarının adına bağlar. Orada ölü, Osiris'in önünde yargılandıktan sonra Aaru denen sazlık ülkesine geçer, tarlasını sürer ve ürününü toplar.
Ölen iyilerin ayrı bir yere alınması altı mitolojinin çoğunda görülür. Türk anlatısında iyiler göğe, Uçmağ'a çıkarılır. Nors anlatısında ölçü erdem değil ölüm biçimidir, savaşta düşenler Odin'in konağı Valhalla'ya alınır. Elizyum bu ikisinin arasında durur. Kapısını kimi anlatımda erdem, kimi anlatımda tanrılarla kurulan akrabalık açar.