Kaos, Yunan mitolojisinde evrenin başında ilk var olandır. Bir tanrıdan çok bir durumdur. Ne bir yüzü ne de başından geçen bir öyküsü vardır, yine de tanrı soylarının ilk halkası sayılır. Adı Yunancada esnemek, ağzı açık durmak anlamındaki bir kökten gelir ve yarık, uçurum, açıklık demektir. Bugün taşıdığı düzensizlik anlamı ise çok sonraki bir yorumun ürünüdür.
En eski anlatıda Kaos'un ardından geniş göğüslü Gaia, yerin dibindeki Tartaros ve Eros belirir. Metin bu üçünün Kaos'tan doğduğunu söylemez, yalnızca ondan sonra geldiklerini sıralar. Buradaki Eros, sonraki anlatılarda Afrodit'in oğlu sayılan tanrıdan daha eski, evreni birleşmeye iten ilk güçtür.
Soyu
Kaos eşsiz olarak iki çocuk doğurur. Biri yeraltının karanlığı Erebos, öbürü gece Niks'tir. Bu ikisi birleşir ve karanlıktan ışık doğar. Çocukları göğün yukarısındaki parlak hava Aiter ile gün Hemera'dır. Böylece ilk açıklığın torunları onun tam karşıtı olan aydınlıktır. Nors anlatısındaki Ginnungagap da başlangıçta esneyen bir boşluktur, ama Kaos'tan farklı olarak hiçbir şey doğurmaz, yalnızca doğumun geçtiği yerdir.
Niks ayrıca tek başına uzun bir soy doğurur. Ölüm Tanatos, uyku Hipnos, kader tanrıçaları Moiralar ve çekişme tanrıçası Eris bu soydandır. Kaos'un kolu böylece Gaia'nın kolundan ayrı kalır. Gaia'dan gök, dağlar, deniz ve Titanlar türerken Kaos'tan karanlık, gece ve insanın kaçamadığı güçler çıkar.
Evrendeki Yeri
Kaos başlangıçta kalmış bir an değildir, evrende bir yer olarak da sürer. Anlatıda yerin altında, ama Tartaros'un üstünde uzanan karanlık ve kasvetli bir boşluk olarak geçer. Zeus ile Titanlar arasındaki savaşta yıldırımların yaydığı korkunç sıcaklık Kaos'a dek ulaşır. Savaştan sonra yenilen Titanlar tanrılardan uzakta, kasvetli Kaos'un ötesinde yaşar.
Boşluğun tam olarak nerede durduğu eskiden beri tartışılır. Bir yoruma göre Kaos, Gaia ile Uranos ayrıldıktan sonra aralarında açılan aralıktır. Sümer anlatısında da gök An ile yer Ki arasındaki aralığı Enlil açar. Öbür yoruma göre Kaos yerin altındadır ve yeryüzü bu derinliğin üstüne oturur. Sonraki yazarlar onu yerle gök arasındaki sisli alt havayla, kimi zaman da yeraltının karanlığıyla bir tutar.
Sonraki Anlatılar
Orfeus'a bağlanan gizem öğretileri Kaos'u ilk olmaktan çıkarır. Bu anlatılarda en başta zaman Khronos durur. Kimi metinde Kaos onunla zorunluluk tanrıçası Ananke'nin çocuğudur. Kimi metinde de Khronos parlak üst hava Aiter ile karanlık alt hava Kaos'u var eder, ardından içinden ilk tanrı Fanes'in çıkacağı ak bir yumurta yapar. Bu zaman tanrısı, adı ona benzeyen Titan Kronos'tan ayrı bir figürdür.
Bir komedide aynı soy alaycı bir biçimde yeniden kurulur. Başlangıçta Kaos, Niks, Erebos ve Tartaros vardır. Niks, Erebos'un derinliğine bir yumurta bırakır ve ondan Eros çıkar. Eros, Tartaros'ta Kaos ile birleşir ve kuşların soyu doğar. Tanrılar ancak bundan sonra gelir. Bu anlatı inançtan çok eski soy şiirlerine yapılmış bir takılma olarak okunur.
Bugünkü anlam Roma döneminde biçimlenir. Bu dönemin şiirinde Kaos artık bir açıklık değil, sıcakla soğuğun, ıslakla kurunun birbiriyle çarpıştığı biçimsiz bir yığındır. Bir tanrı bu öğeleri birbirinden ayırır ve evrene düzen verir. Japon anlatısında da benzer bir başlangıç vardır. Nihon Şoki'ye göre gök ile yer henüz ayrılmamışken her şey yumurtaya benzeyen, sınırları belirsiz bir karışımdır. Arı ve hafif olan yükselip gök, ağır olan çöküp yer olur. Mısır'da ise başlangıçta karışım ya da boşluk değil, sonsuz sular Nun vardır ve yaratıcı Atum o suların içinden yükselir.