Yunan mitolojisinde Zeus'un egemenliğini en ciddi biçimde sarsan canavardır. En yaygın anlatıya göre Gaia ile Tartaros'un oğlu, Gaia'nın en küçük çocuğudur. Titanlar yenilip yeraltına kapatıldıktan sonra, kimi anlatılarda ise Gigantlar da yok edildikten sonra Gaia onu yeni düzene karşı doğurur.
Fırtınanın, yanardağ ateşinin ve yıkıcı rüzgârların kaynağı sayılır. Eski metinlerde Tifoeus, Tifaon ve Tifos adlarıyla da geçer. Zeus'la girdiği savaşı kaybedince yerin altına gömülür ve depremlerle püsküren dağların sebebi olarak orada yaşamayı sürdürür.
Görünüşü
Teogonia'da omuzlarından yüz yılan başı çıkar, gözleri ateş saçar. Bu başlar tanrıların anladığı dili konuşabildiği gibi boğa gibi böğürür, aslan gibi kükrer, köpek yavrusu gibi havlar ve tıslar. Elleri ve ayakları yorulmak nedir bilmez.
Sonraki anlatılar onu daha da büyütür. Belden yukarısı insan, aşağısı birbirine dolanmış engerek halkalarıdır. Başı yıldızlara değer, kollarından biri batıya, öbürü doğuya uzanır ve parmaklarının yerinde yüz ejderha başı bulunur. Bedeni kanatlarla kaplıdır, ağzından ve gözlerinden alev fışkırır.
Doğumu
Doğum yeri olarak çoğunlukla Kilikia gösterilir. Barındığı Korikos mağarasının bugünkü Silifke yakınlarında olduğu kabul edilir. İlyada'nın andığı Arimler ülkesi de onun yatağı sayılır, ama bu ülkenin nerede olduğu eskiçağda da tartışılmıştır.
Apollon'a yazılmış Homeros ilahisi başka bir soy verir. Hera, Atena'yı tek başına dünyaya getiren Zeus'a öfkelenir, eliyle toprağa vurup Zeus'tan güçlü bir oğul diler ve Tifon'u kimseden almadan doğurur. Bebeği büyütmesi için Delfi'deki dişi ejderha Piton'a verir. Bir başka anlatıda ise Kronos, Hera'ya iki yumurta verir ve onları Kilikia'da toprağa gömdürür. Canavar bu yumurtalardan çıkar.
Zeus ile Savaşı
Teogonia'daki savaş kısa ve korkunçtur. Zeus vaktinde davranmasaydı Tifon tanrılara da insanlara da hükmedecekti. Çarpışmada yer, gök ve deniz kaynar, yeraltında Hades ile Titanlar titrer. Zeus yıldırımlarıyla canavarın bütün başlarını yakar, onu yere çalar ve Tartaros'a atar.
Sonraki anlatıda canavar göğe saldırınca tanrılar korkuya kapılıp Mısır'a kaçar ve hayvan kılığına girer. Metamorfozlar'da Zeus koça, Hermes ibise, Artemis kediye, Hera ineğe, Afrodit balığa bürünür. Kimi yorumlar, Yunanların hayvan biçimli Mısır tanrılarını bu kaçışla açıkladığını ileri sürer. İbis kılığındaki Hermes'te Tot, kedi kılığındaki Artemis'te Bastet seçilir.
Zeus yalnız kalır. Uzaktan yıldırım atar, yakından tunç orakla vurur. Yaralanan Tifon Suriye'deki Kasios dağına çekilir, orada Zeus'u sarar, orağı elinden kapıp ellerinin ve ayaklarının sinirlerini keser. Kımıldayamayan tanrıyı Korikos mağarasına taşır, sinirleri bir ayı postuna saklar ve başına dişi ejderha Delfine'yi bekçi koyar. Hermes ile Aigipan sinirleri gizlice çalıp Zeus'a geri takar.
Gücüne kavuşan Zeus kanatlı atların çektiği arabasıyla canavarı kovalar. Moiralar, Nisa dağında Tifon'u güçlendireceğini söyledikleri meyveleri yedirerek onu kandırır. Bu meyveler aslında yalnızca bir günlük ömür verir ve canavarı zayıflatır. Trakya'da Tifon dağları koparıp Zeus'a fırlatır, yıldırımlar dağları geri çevirir. Canavarın kanının aktığı sıradağlar o yüzden kan anlamındaki Haimos adını alır.
Daha geç bir destanda Tifon, Zeus'un yıldırımlarını çalar. Kadmos çoban kılığına girip kaval çalarak canavarı oyalar, Zeus da silahlarını bu sırada geri alır. Başka bir anlatıda canavarı inine balık vaadiyle çekip çıkaran Pan'dır.
Etna'nın Altında
Kaçan Tifon Sicilya denizine ulaştığında Zeus, Etna dağını onun üzerine devirir. Yanardağdan yükselen alevler canavarın soluğundan ya da yıldırımların artığından gelir. Etna'nın altında, gömülü canavarın üstünde Hefaistos'un ocağının bulunduğu da anlatılır. Kimi anlatılar onu Napoli körfezindeki Pitekussai adasının altına koyar, kimisi bedeninin Sicilya'dan İtalya kıyılarına dek uzandığını söyler.
Teogonia'ya göre yenilen Tifon'dan yararlı rüzgârlar doğmaz. Ondan gelenler denizde gemileri dağıtan, karada ekinleri yerle bir eden ani ve yıkıcı fırtınalardır.
Soyu
Tifon, yarı kadın yarı yılan Ekhidna ile birleşir. Teogonia bu çiftin çocukları olarak iki başlı köpek Ortos'u, yeraltının bekçisi Kerberos'u ve Lerna'nın çok başlı yılanı Hidra'yı sayar. Aslan, keçi ve yılandan oluşan Khimaira'nın annesinin kim olduğu metinde belirsiz kalır. Sonraki anlatılar listeye Nemea aslanı'nı, Sfenks'i, Hesperid bahçesinin ejderhası Ladon'u ve Prometeus'un ciğerini yiyen kartalı da ekler.
Set ile Bir Tutulması
Yunanlar Mısır'ı tanıdıkça Tifon'u çöl ve fırtına tanrısı Set ile eşleştirdi. Eskiçağ Yunan tarihçileri, Mısır'ın tanrı krallarından birinin Tifon olduğunu ve onu tahttan indirenin Horus olduğunu yazar. Bu anlatıda yenilen canavar Serbonis gölünün altına saklanır. Osiris mitinin Yunanca anlatımında da kardeşini öldüren tanrının adı Tifon'dur.
Fırtına tanrısının kaos canavarını alt etmesi başka mitolojilerde de görülür. Tor, dünyayı saran yılan Yörmungand ile dövüşür. Susanoo, sekiz başlı Yamata no Oroçi'yi öldürür. Sümer anlatısında Ninurta, dağların canavarı Asag'ı yener.