söylence
/nors/tor
_

Tor

Tor — Nors Mitolojisi
Tor.
Thor, Torr, Donar olarak da bilinir.
Gök gürültüsü ve koruyuculuk tanrısı.

Gök gürültüsünün, şimşeğin, fırtınanın ve gücün tanrısıdır. Odin ile toprağın kişileşmiş hali olan tanrıça Yörd'ün oğludur. Tanrıların ve insanların devlere karşı baş koruyucusudur; Asgard'ı ve insanların dünyası Midgard'ı tehditlere karşı onun savunduğuna inanılır.

Kızıl sakallı, olağanüstü güçlü, öfkesi çabuk kabaran ve iştahı büyük bir tanrı olarak betimlenir. Soyluların ve kralların tanrısı sayılan Odin'in aksine, Tor halkın, çiftçinin ve sıradan insanın tanrısıdır; yağmuru getirip ekini büyüten güç de ona bağlanır. Karısı altın saçlı Sif'tir; oğulları Magni ile Modi ve kızı Thrud da anılır. Bilskirnir adlı konağının, Kuzey anlatılarındaki yapıların en çok odalısı olduğu söylenir.

Çekici ve Nesneleri

En bilinen simgesi, cüceler tarafından dövülen Mjöllnir adlı çekicidir. Fırlatıldığında hedefini vurup eline geri döner, dağları yerle bir edebilir. Yalnızca bir silah değil, aynı zamanda kutsama aracıdır; evlilikleri ve cenazeleri onunla kutsardı.

Gücünü kat kat artıran bir kemeri ve çekici tutmak için demir eldivenleri vardır. İki keçinin çektiği bir arabayla gökte ilerler; arabanın gök gürültüsünü çıkardığına inanılır. Keçileri kesip yiyebilir, ertesi gün derilerinin üzerine dizdiği kemikleri çekiciyle kutsayarak onları diriltir. Bir gece konakladığı çiftlikte, oğlan iliğini emmek için kemiklerden birini kırınca keçilerden biri topal kalmış; tanrı öfkesini yatıştırmanın karşılığı olarak evin iki çocuğunu yanına almış ve ikisi ondan sonra bütün yolculuklarında ona eşlik etmiştir.

Yörmungandr ile Düşmanlığı

Ezelî düşmanı, denizleri çevreleyen dev yılan Yörmungandr'dır. Bir anlatıda bir devle denize açılıp öküz başını yem yaparak yılanı oltasına takar; onu neredeyse yüzeye çekip öldürecekken, korkan devin oltayı kesmesiyle yılan sulara geri kaçar. Bu karşılaşma, ikisinin dünyanın sonunda vereceği son savaşın habercisidir.

Çekicin Çalınması

Bir dev, Mjöllnir'i çalıp onu geri vermek için Freya'yı gelin olarak ister. Tanrılar çareyi, Tor'u gelinliğe sokup Freya gibi göstermekte bulur; Loki de nedime kılığında ona eşlik eder. Düğünde çekiç geleneğe uyup gelinin kucağına konunca, Tor onu kapar ve devleri kırıp geçirir. Bu anlatı, çekicin geliş öyküsündeki bir başka olayla da bağlıdır: Loki'nin karısı Sif'in altın saçlarını kesmesi, sonunda cücelere Mjöllnir'i de yaptıran olaylar zincirini başlatmıştı.

Hrungnir ile Teke Tek Dövüş

Devlerin en güçlüsü sayılan taştan yürekli Hrungnir, tanrıların sofrasında sarhoş olup Asgard'ı yerle bir etmekle ve tanrıçaları alıp götürmekle övününce Tor onu teke tek dövüşe çağırır. Dev, taştan kalkanı ve bileği taşıyla gelir; ancak Tor'un yerin altından saldıracağı yalanına kanıp kalkanını ayağının altına serer ve korumasız kalır. Fırlatılan bileği taşı ile çekiç havada çarpışır: taş kırılır, bir parçası tanrının alnına saplanır, çekiç ise devin kafasını paramparça eder.

Alnındaki taşı çıkarmak için bir büyücü kadına başvurur. Kadın büyüsünü okurken tanrı, ona kaybolan kocasının döneceği müjdesini verir; sevinçten büyüsünü unutan kadın işi yarım bırakır ve taş tanrının alnında kalır. Kuzey anlatılarında Tor'un yenilmezliği bile böyle küçük bir eksikle sınırlanır.

Dev Diyarındaki Sınavlar

Bir yolculuğunda, dev Utgarda-Loki'nin sarayında bir dizi sınavdan geçer. Bir boynuzu dibine kadar içmeye çalışır ama bitiremez; meğer boynuz denize bağlıymış. Bir kediyi yerden kaldırmayı dener, ancak tek ayağını oynatabilir; o kedi aslında dünyayı saran Yörmungandr'mış. Yaşlı bir kadınla güreşir ve dize gelir; o kadın da yaşlılığın kendisiymiş. Bütün sınavlar birer yanılsamadır ve Tor'un gücünün ne denli korkunç olduğunu gösterir.

Halkın Tanrısı

Kuzey'de en yaygın tapılan tanrı odur. Çekicinin küçük gümüş ve tunç örnekleri boyuna asılan en sık rastlanan muskadır; kişi adlarının pek çoğu onun adından türetilmiştir. Yeni inancın yayıldığı dönemde en uzun direnen tapım da onunki olmuştur. Bunun sebebi, gökten yağmuru indiren ve devleri uzak tutan tanrının, günlük yaşamda insanın en çok ihtiyaç duyduğu tanrı olmasıdır.

Ragnarök

Dünyanın sonunda Tor ile Yörmungandr son kez karşılaşır. Tor yılanı öldürür, ama onun saçtığı zehirden dokuz adım atıp yere yığılarak can verir. Çekici Mjöllnir, ölümünün ardından oğullarına miras kalır; onlar yeni dünyada bu çekici taşır.

Haftanın bir günü onun adını taşır; gök gürültüsünün tanrısı, adıyla bugün de yaşamayı sürdürür.

Gök Tanrısı ile Yılan

Fırtına tanrısının dev bir yılanla ölümüne dövüşmesi, mitolojilerin en yaygın kalıplarındandır. Japon mitolojisinde Susanoo, sekiz başlı Yamata no Oroçi'yi içkiyle sarhoş edip öldürür. Mısır'da güneş teknesinin yolunu her gece kesen kaos yılanı Apofis'i mızrağıyla püskürten Set'tir. Yunan mitolojisinde Zeus, yıldırımıyla fırtına canavarı Tifon'u devirir.

Tor'u bu tanrılardan ayıran, yılanı yenmesine karşın kurtulamamasıdır: Kuzey anlatısında düzenin koruyucusu, koruduğu dünyayla birlikte yok olur. Yıkımdan sonra çekicin oğullarına kalması ise, koruma görevinin sürdüğünü gösterir.

Bağlantı grafiği

Bu maddenin bağlandığı ve buraya bağlanan 21 madde, aralarında 74 bağlantı.

Paylaş

Bu madde paylaşıldığında aşağıdaki kartla görünür; bir ucun üzerine gelince o ucun kartı gösterilir.