söylence
/mısır/set
_

Set

Set — Mısır Mitolojisi
Set.
Sutekh, Seteh, Seth olarak da bilinir.
Çöl, fırtına ve kargaşa tanrısı.

Çöl, fırtınalar, kaos, şiddet ve düzensizlik ile ilişkilendirilir. Set, diğer Mısır tanrılarının çoğunun aksine, karmaşık ve çift taraflı bir figür olarak değerlendirilir. Hem yok edici hem de düzeni koruyucu özellikleri vardır. Ekili toprağın bittiği yerde başlayan kızıl çöl onun ülkesidir; Mısırlı için çöl hem ölüm hem sınır demektir, bu yüzden yabancı ülkeler ve yabancı diller de ona bağlanmıştır. Kızıl renk onun rengidir.

Gökyüzü tanrıçası Nut ve yeryüzü tanrısı Geb ebeveynleridir. Osiris, İsis, Neftis kardeşleridir. Kız kardeşi Neftis aynı zamanda eşidir; ne var ki Neftis onun yıkıcı işlerinde yanında yer almaz. Bu evlilikten çocuğu olmaz; çölün kısırlığı tanrının kendisine de yakıştırılmıştır.

Set genellikle tam olarak tanımlanamayan bir hayvan başı ile resmedilir. Bu baş, Seth hayvanı olarak bilinir ve uzun kulaklar ile aşağıya doğru eğilen bir burun içerir. İnsan bedeniyle birleştirilmiş olarak gösterilir. Bugüne dek bu hayvanın hangi canlıdan geldiği çözülememiştir; kaynaklar tilki, yaban eşeği ya da karışık bir yaratık önerir. Ona bağlanan hayvanlar da çölün ve suyun tehlikeli canlılarıdır: domuz, eşek, su aygırı ve timsah.

Osiris'i Öldürmesi

Kardeşi Osiris'in kral olarak sevilmesini ve gücünü kıskanır. Onu ölçüsüne göre yaptırdığı bir sandığa yatırmaya kandırıp içine kapatır, sandığı ırmağa bırakır; ölüyü bulup geri getiren İsis'in elinden onu yeniden alarak bu kez parçalara ayırıp ülkenin dört bir yanına dağıtır. Böylece Mısır'ın ilk kralını devirir ve tahtı ele geçirir. Anlatının bundan sonrası, öldürülen kralın oğlunun hakkını geri alma çabasıdır.

Horus ile Çekişmesi

Yeğeni Horus büyüyünce babasının tahtını ister ve amcasıyla arasındaki dava tanrılar kurulu önünde seksen yıl sürer. Kurulda güneş tanrısı, deneyimini öne sürerek Set'ten yana eğilim gösterir; buna karşılık başka tanrılar, tahtın oğulun hakkı olduğunu savunur. Çekişme sözle sınırlı kalmaz: iki tanrı su aygırı kılığında suya dalar, taştan tekne yarışına girerler. Set'in gerçek taştan yaptığı tekne batarken, Horus'un taş boyalı ahşap teknesi yüzer.

Kavgada Set, Horus'un gözünü söker; Horus da onu erkekliğinden eder. Sökülen göz sonradan bulunup bütünlenir ve Horus'un Gözü, kırılanın onarılabileceğini gösteren en yaygın koruma işareti olur. Birbirlerini küçük düşürmek için başvurdukları oyunlardan biri, Set'in en sevdiği yiyecek olan marul üzerinden kurulur ve sonunda Set'i kurul önünde utandırır. Dava Horus'un lehine sonuçlanır: ekili toprak ve krallık ona, çöl Set'e kalır.

Güneş Teknesinin Bekçisi

Set'in yalnızca yıkıcı bir tanrı olmadığı en açık şekilde burada görünür. Güneş tanrısı Ra'nın gece yolculuğunda teknenin burnunda duran, kaos yılanı Apofis'i mızrağıyla püskürten odur. Hiçbir tanrının başa çıkamadığı yılanı durduran güç, tanrıların en taşkın olanının gücüdür; düzen, kendi içindeki şiddeti bir yere yönelterek korunur. Bu yüzden Mısır düşüncesinde Set, düzenin dışındaki değil, düzenin sınırındaki tanrıdır.

Aynı ikilik başka mitolojilerde de görülür. Japon mitolojisinde fırtına tanrısı Susanoo, göğü altüst edip kardeşi Amaterasu'yu mağaraya kapanmaya zorlar, ardından sekiz başlı yılanı öldürüp insanları kurtarır. Nors mitolojisinde Loki, tanrılarla birlikte yaşayıp onlara akıl veren, sonunda en sevilenlerinin ölümüne yol açan aynı ikircikli figürdür. Türk mitolojisinde Erlik ile kardeşi Ülgen arasındaki karşıtlık da iyilik ile yıkımı iki kardeşe bölen aynı düşünceye dayanır. Yunanlar ise Set'i, Zeus'a başkaldıran fırtına canavarı Tifon ile bir tutmuştur.

Tapımı ve Sonraki Dönem

Set, Mısır tarihinin uzun bir bölümünde saygı gören bir tanrıydı. Yukarı Mısır'daki Ombos ile Delta'daki Avaris başlıca tapım merkezleriydi; kimi firavunlar adlarını doğrudan onun adından türetmiş, savaş gücünü ondan aldıklarını ilan etmiştir. Fırtınayı ve yabancı ülkeleri yöneten tanrı, ordunun ve sınır boylarının koruyucusu sayılırdı.

Ülkenin yabancı egemenliklerle karşılaştığı geç dönemlerde bu bağ tersine döndü: yabancılığın tanrısı olmak, düşmanın tanrısı olmak anlamına geldi. Set giderek kötülüğün kaynağı sayıldı, adı kimi tapınak duvarlarından kazındı, betimlemeleri silindi. Bugün onun yalnızca kötücül bir tanrı olarak bilinmesi, büyük ölçüde bu son dönemin bakışıdır.

Bağlantı grafiği

Bu maddenin bağlandığı ve buraya bağlanan 22 madde, aralarında 82 bağlantı.

Paylaş

Bu madde paylaşıldığında aşağıdaki kartla görünür; bir ucun üzerine gelince o ucun kartı gösterilir.