Gökyüzünün, krallığın ve öcün tanrısıdır. Şahin başlı bir adam ya da doğrudan bir şahin olarak betimlenir; adının yükseklerde olan, uzak anlamına geldiği düşünülür. Gökte süzülen yırtıcı kuş imgesi, onun hem göğü hem de yeryüzüne bakan hükümdarlığı temsil etmesinin kaynağıdır.
Mısır tanrıları arasında en uzun ömürlü ve en yaygın olanıdır; tapımı ülkenin birleşmesinden önceye iner ve Mısır tarihinin sonuna kadar sürer. Bu uzunluk, adının tek bir tanrıyı değil, birbirine yakın birçok tanrıyı birden karşılamasına yol açmıştır.
Adının Taşıdığı Biçimler
Kaynaklardaki soy bilgisi çelişkili görünür: kimi metinde Osiris ile İsis'in oğlu, kimi metinde Geb ile Nut'un oğludur. Bunun sebeği çelişki değil, iki ayrı tanrının aynı adı taşımasıdır.
Bunlardan yaşlı olanı, Osiris ve Set ile aynı kuşaktan, onların kardeşi sayılan gök tanrısıdır. Genç olanı ise Osiris'in öldürülmesinden sonra doğan, babasının öcünü alan oğuldur. Zamanla ikisi büyük ölçüde birleşmiş, anlatılar tek bir Horus'ta toplanmıştır. Ayrıca çocuk biçimiyle anılan, parmağını ağzına götürmüş olarak betimlenen bir Horus daha vardır; annesinin koruması altındaki bebek tanrıdır ve muskalarda en çok görülen biçimdir.
Set ile Taht Kavgası
En uzun anlatısı, amcası Set ile arasındaki taht davasıdır. Babasını öldüren Set Mısır'ın tahtına oturmuştur; Horus büyüdüğünde tahtın kendi hakkı olduğunu ileri sürer ve dava tanrılar kuruluna taşınır. Yargılama seksen yıl sürer.
Kurul bir türlü karar veremez: kimi tanrı deneyimli ve güçlü olduğu için Set'i, kimi tanrı hak sahibi olduğu için Horus'u tutar. Bu arada iki taraf birbirini sınamak için bir dizi yarışa girer. Su aygırı biçimine girip suyun altında kimin daha uzun kalacağını yarışırlar; taştan gemilerle Nil'de yarışırlar — Horus gemisini tahtadan yapıp üzerini alçıyla sıvayarak kazanır, Set'in gerçekten taştan yaptığı gemi ise batar.
Anlatının en tuhaf bölümünde Set, Horus'u aşağılamak için ona egemenlik kurmaya kalkışır; ancak İsis'in düzeniyle iş tersine döner ve kurul önünde küçük düşen Set olur. Sonunda Osiris'in yeraltından gönderdiği sert bir uyarı üzerine kurul kararını verir: taht Horus'undur. Set ise gökyüzüne alınıp güneş kayığının önünde fırtına tanrısı olarak görevlendirilir.
Bu dava, Mısır düşüncesinde hükümdarlığın kaba güçle değil hukukla ve soy hakkıyla kazanıldığının anlatımıdır. Kazanan, en güçlü olan değil, davası haklı olandır.
Horus'un Gözü
Kavganın bir bölümünde Set, Horus'un sol gözünü söküp parçalar. Bilgelik tanrısı Tot parçaları toplayıp gözü büyüsüyle onarır. Onarılmış göz sağlam olan anlamına gelen bir adla anılır ve Mısır'ın en yaygın koruyucu simgesi olur.
Bu göz sağlığın, bütünlüğün ve onarımın işaretidir; muskalarda, takılarda, gemi başlarında ve tabutlarda kullanılır. Yazıcılar gözün parçalarını kesirleri göstermek için bir sayı dizgesi olarak da kullanmıştır.
Sol gözünün ay, sağ gözünün güneş olduğu söylenir. Gözün sökülüp yeniden onarılması, ayın küçülüp yeniden dolmasının söylencesel karşılığı sayılır. Horus gözünü sonunda babasına sunar; sunulan göz, ölüye verilen bütün adakların simgesi hâline gelir.
Firavunla Bağı
Tahtta oturan her firavun, yaşayan Horus sayılırdı. Kralın taşıdığı adların en eskisi ve en önemlisi Horus adıydı; sarayın cephesini gösteren bir çerçevenin üstüne konan şahin, kralın tanrıyla aynı kişi olduğunu ilan ederdi.
Ölen kral Osiris'e, yerine geçen oğlu Horus'a dönüşürdü. Böylece taht kavgası anlatısı, her hükümdar değişiminde yeniden yaşanan bir düzenin açıklaması olurdu: baba ölür, oğul öcünü alır ve tahta oturur.
Kanatlı Güneş
Bir başka biçiminde Horus, güneş tanrısı Ra'nın hizmetinde savaşan bir güçtür. Ra'nın düşmanları ayaklandığında Horus kanatlı bir güneş kursuna dönüşüp gökten üzerlerine iner ve onları dağıtır.
İki kanadıyla açılmış güneş kursu, bu anlatının simgesidir ve Mısır tapınaklarının kapı üstlerine kötülüğü uzak tutmak için kazınırdı. Bu biçimin başlıca tapınağı, Horus'un Set'i yendiği yer sayılan Edfu kentindeydi.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Hükümdarlığın tanrıdan gelen bir onayla kurulması yaygın bir düşüncedir. Türk inancında kağan tahta kendi gücüyle değil, Tengri ona kut verdiği için oturur; kut töreden çıkıldığında geri alınır. Mısır'da ise bağ daha sıkıdır: kral tanrının onayını almaz, doğrudan tanrının kendisidir.
Babasının öcünü alan oğul motifi Nors anlatısında da vardır: Baldur öldürüldüğünde öcünü almak üzere bir oğul dünyaya getirilir ve o, bir gecede büyüyüp katili öldürür. Aradaki fark hesabın nasıl kapandığındadır — Kuzey'de öç kanla alınır, Mısır'da bir mahkeme kararıyla.