Erinyeler, Yunan mitolojisinde işlenen suçun öcünü alan yeraltı tanrıçalarıdır. Asıl öfkeleri kan bağıyla bağlı kişilere karşı işlenen suçlara yönelir. Anneyi ya da babayı öldüreni, yalan yere yemin edeni ve konuk hakkını çiğneyeni cezalandırırlar. Suçluyu ülkeden ülkeye kovalar, aklını yitirtir ve ölümden sonra da peşini bırakmazlar.
Adın kökeni kesin değildir. Sözcük Miken dönemine ait Knossos tabletlerinde bir tanrı adı olarak geçer, yani Yunan inancının bilinen en eski katmanlarına uzanır. Korkulan bir güç oldukları için adları pek anılmaz, onun yerine gönül alıcı adlar kullanılır.
Soyu ve Sayısı
Teogonia'da Kronos, babası Uranos'u iğdiş ettiğinde yere damlayan kanı Gaia içine alır. Bu kandan Erinyeler, Gigantlar ve dişbudak perileri Meliadlar doğar. Bir tragedya geleneği onları Niks'in kızları sayar, bir başkası Gaia ile Karanlık'ın (Skotos) çocukları. Orfik ilahilerde ise Hades ile Persefone'nin kızlarıdır.
İlyada ve Odisseia'da ne sayıları ne adları verilir, kimi zaman tek bir Erinye'den söz edilir. Tragedya sahnesinde koro hâlinde dolaşan kalabalık bir topluluktur. Sonraki anlatılar sayıyı üçe indirir ve her birine bir ad verir. Bunlar dinmeyen anlamına gelen Alekto, cinayetin öcünü alan anlamına gelen Tisifone ve kin güden anlamına gelen Megaira'dır.
Görünüşleri
Tragedyada Erinyeler kara giysili, Gorgonlara benzeyen ama kanatsız yaratıklar olarak çıkar. Saçlarına ve kollarına yılanlar dolanmıştır, gözlerinden kan damlar. Vazo resimlerinde ve sonraki şiirde görünüşleri yumuşar. Avcı giysili, kanatlı genç kadınlar olarak çizilirler, başlarına yılanlar sarılıdır ve ellerinde meşale, kırbaç ya da yılan taşırlar. Atina'daki tapınaklarında duran yontularda ise korkutucu hiçbir şey yoktur.
Görevleri
Erinyelerin asıl işi aile içinde dökülen kanın öcünü almaktır. Böyle bir cinayette öcü alacak bir yakın kalmadığı için bu işin onlara düştüğü kabul edilir. Bir anne ya da babanın çocuğuna ettiği beddua da onları harekete geçirir. Yalan yere yemin edenleri, yaşlılara saygısızlık edenleri, konuğa ve sığınana kötülük edenleri de cezalandırırlar. Yeraltı dünyasında Hades ile Persefone'nin hizmetindedirler ve suçlu ölüleri Tartaros'ta cezalandırırlar.
Görevleri insanlarla sınırlı değildir, evrendeki düzenin sınırlarını da korurlar. İlyada'da Hera, Akhilleus'un atı Ksantos'a konuşma gücü verir. At efendisine yakın ölümünü bildirince Erinyeler sesini keser. Erken dönem Yunan düşüncesinde Helios bile ölçüsünü aşarsa Erinyelerin, Dike'nin yardımcıları olarak onu bulacağı söylenir.
Anlatılardaki Yeri
En bilinen anlatıları Orestes'inkidir. Orestes, babası Agamemnon'un öcünü almak için annesi Klitaimestra'yı öldürünce Erinyeler peşine düşer. Delfi'de Apollon onu arındırır ama kovalamayı durduramaz. Davayı Atina'da Atena'nın kurduğu Areopagos mahkemesi görür. Oylar eşit çıkar ve Atena'nın oyu Orestes'i aklar. Arkadia'da anlatılan bir öyküde Orestes deliliği sırasında bir parmağını ısırıp koparır. O ana dek kara görünen tanrıçalar bundan sonra ak görünür, o da karalara kefaret, aklara şükran sunusu sunar.
Alkmaion da annesi Erifile'yi öldürdüğü için aklını yitirip kaçar. Psofis kralı Fegeus onu arındırır ama ülkenin toprağı kurur. Sonunda Akheloos ırmağının taşıdığı balçıktan yeni oluşmuş bir toprağa yerleşir. Annesinin kanı döküldüğünde henüz var olmayan bu toprağa öç peşindekiler ulaşamaz. Oidipus ise yaşamının sonunda Atina yakınlarındaki Kolonos'ta, kimsenin girmeye cesaret edemediği bir Erinye korusuna sığınır ve sonunu orada bulur.
Evmenidler ve Tapımı
Orestes aklanınca Atena öfkeli tanrıçaları kente yerleşmeye razı eder. Öç tanrıçaları böylece kenti koruyan, toprağa bereket getiren güçlere dönüşür ve iyi niyetliler anlamına gelen Evmenid adını alır. Atinalılar onlara saygıdeğer tanrıçalar anlamına gelen Semnai adıyla tapar. Tapınakları Areopagos tepesinin eteğindedir.
Arkadia'da Megalopolis yakınında, delilik tanrıçaları anlamına gelen Maniai adıyla anılan bir tapınakları bulunur. Orestes'in parmağını kopardığı yer de bu tapınağın yanında gösterilir. Erinyelere kara koyun kurban edilir, sunularına şarap katılmaz, onun yerine suyla karıştırılmış bal dökülür.