söylence

Eos

Arabasıyla göğe yükselen şafak tanrıçası Eos — Yunan Mitolojisi
Arabasıyla göğe yükselen şafak tanrıçası Eos.
Heos olarak da bilinir. Yazım kuralı
Şafağın kişileşmiş biçimi olan tanrıça.

Yunan anlatısında şafağın kişileşmiş biçimidir. Her sabah gecenin sonunda Okeanos'un kıyısından kalkar ve kardeşi Helios'un önünden giderek göğün kapılarını açar. Gün ışığının ilk rengi onun geçişi sayılır.

Titan kuşağındandır. Hiperion ile Teia'nın kızıdır, güneş Helios ve ay Selene onun kardeşleridir. Latin şiirinde babası Pallas olarak da geçer. Zeus'un düzeninde de işini bırakmaz ve her gün yeniden doğar.

Görünüşü ve Sanları

Destanlarda en sık gül parmaklı sanıyla anılır. Bu san, doğudaki ilk kızıllığın göğe parmak parmak yayılışını anlatır. Safran örtülü ve erken doğan sanları da ona verilir.

Arabasını iki at çeker, Odisseia onların adını Lampos ve Faeton diye verir. Aynı destanda Atena, Odisseus ile Penelope yıllar sonra yeniden kavuştuğunda geceyi uzatmak için onu Okeanos'un kıyısında bekletir. Vazolarda kanatlı bir kadın olarak çizilir, çoğu zaman da bir delikanlıyı kollarına almış biçimde.

Astraios ve Çocukları

Eşi, Krios ile Evribia'nın oğlu Titan Astraios'tur. Yıldızlarla anılan bu tanrıdan rüzgârlar doğar. Kuzey rüzgârı Boreas, batı rüzgârı Zefiros ve güney rüzgârı Notos onun çocuklarıdır. Doğu rüzgârı Evros sonraki anlatılarda bu kardeşlere katılır.

Sabah yıldızı Eosforos ile gökteki öbür yıldızlar da bu birliktelikten gelir. Sabah yıldızı şafağın habercisidir ve anasından önce doğar. Akşam yıldızı Hesperos ile aynı gezegen olduğu sonradan anlaşılmıştır.

Afrodit'in Laneti

Bir anlatıya göre Ares ile birlikte olur ve Afrodit bunun cezası olarak onu hiç dinmeyen bir tutkuya mahkûm eder. Bu yüzden ölümlü delikanlılara durmadan gönül verir ve onları kaçırır.

Avcı Orion'u kaçırıp Delos'a götürür. Tanrılar bu birlikteliği çekemez ve Artemis onu oklarıyla vurur. Atinalı Kefalos'u da kaçırır. Bir anlatıda ondan Faeton adlı bir oğlu olur ve Afrodit çocuğu tapınağının gece bekçisi yapmak için alıp götürür. Bir başka anlatıda Kefalos karısı Prokris'i özler ve tanrıça onu geri gönderir. Kleitos adlı bir genci de güzelliği yüzünden ölümsüzlerin arasına götürür.

Titonos

En uzun süren birlikteliği, Truva kralı Laomedon'un oğlu, Priamos'un kardeşi Titonos iledir. Eos onu yanına alır ve Zeus'tan sevgilisine ölümsüzlük ister. Dileği kabul edilir, ama sonsuz gençlik istemeyi unutmuştur.

Titonos'un saçları ağarınca tanrıça onun yatağına girmez olur, yine de ona tanrı yemeği verip bakmayı sürdürür. Sonunda adam kollarını kaldıramayacak kadar yaşlanır ve Eos onu bir odaya kapatır. Oradan yalnızca hiç durmayan sesi duyulur. Sonraki anlatılarda bir ağustosböceğine dönüşür. Destanlarda Eos her sabah Titonos'un yanından kalkarak doğar.

Memnon

Titonos'tan iki oğlu olur. Emation'u Herakles öldürür. Öbür oğlu Memnon Etiyopya kralıdır ve Truva'ya yardıma gelir. Nestor'un oğlu Antilokhos'u öldürür, sonra Akhilleus'un elinde ölür.

Vazolarda iki kahramanın yazgısı terazide tartılırken bir yanda Tetis, öbür yanda Eos yalvarır. Oğlu ölünce Eos onun cesedini alıp götürür ve Zeus'tan ona ölümsüzlük ister. Sabah çiyinin, tanrıçanın oğlu için döktüğü gözyaşları olduğu anlatılır. Memnon'un yakılan ölüsünün külünden kuşlar doğar ve her yıl mezarının üstünde birbiriyle dövüşür.

Mısır'da Nil'in batı kıyısındaki iki dev heykelden biri sabah güneşi vurduğunda ses çıkarırdı. Heykel aslında III. Amenhotep'indir, ama Yunanlar onu Memnon'un annesini selamlayışı sayar.

Tapımı ve Karşılıkları

Kendine ayrılmış tapınakları hemen hiç bilinmez. Olimpia'da Memnon için Zeus'a yalvaran bir heykeli anılır.

Şafak başka mitolojilerde de kişileşir. Nors anlatısında gündüz Dag, adı parıldayan anlamına gelen Delling'in oğludur ve şiirde sabah Delling'in kapısının önü diye anılır. Mısır'da Hepri doğan güneşin kendisidir. Eos ise güneş değil, onun öncesindeki ışıktır.

Bağlantı grafiği

Bu maddenin bağlandığı ve buraya bağlanan 42 madde, aralarında 119 bağlantı.

EosHepriDagDellingAfroditAkhilleusAntilokhosAresArtemisAstraiosAtenaBoreasEmationEosforosEvribiaEvrosGigantHeliosHeraklesHesperosHiperionKalipsoKefalosKirkeKriosLaomedonMemnonNereid TetisNestorNotosOdisseusOkeanosOrionPenelopePriamosProkrisSeleneTeiaTitanTitan PallasTitonosZefirosZeus

Paylaş

Bu madde paylaşıldığında aşağıdaki kartla görünür; bir ucun üzerine gelince o ucun kartı gösterilir.