Hesperidler, Yunan mitolojisinde dünyanın batı ucunda, Okeanos'un ötesindeki bir bahçede yaşayan perilerdir. Adları akşam ve batı anlamına gelen sözcükten türer, bu yüzden "akşamın kızları" diye de anılırlar. Bahçede Hera'ya ait altın elmaların yetiştiği ağaç durur ve periler bu ağacın bekçileridir.
Güneşin her akşam battığı yerde oturdukları için batışın altın rengi ışığı onlarla birlikte düşünülür. Ozanlar seslerinin güzelliğini över, ağacın çevresinde şarkı söyledikleri anlatılır. Bahçeleri, göğü omuzlarında tutan Atlas'ın durduğu yerin yakınındadır.
Soyu ve Adları
Soyları kaynaktan kaynağa değişir. Teogonia onları babası olmayan Niks'in kızları arasında sayar. Sonraki anlatılarda babaları Erebos olur. Bir başka çizgi onları Atlas ile Hesperis'in kızları yapar ve bu soy, bahçenin Atlas'ın yanında bulunmasıyla uyuşur. Kimi yerde deniz tanrıları Forkis ile Keto'nun, kimi yerde Zeus ile Temis'in, kimi yerde de akşam yıldızı Hesperos'un kızları olarak geçerler.
Sayıları da sabit değildir. En yaygın anlatı üç Hesperid sayar. Argonautika'da adları Aigle, Eriteis ve Hespere'dir. Bir mitoloji derlemesi dört ad verir. Bunlar Aigle, Eriteis, Hesperie ve Aretusa. Başka bir listede Aigle, Eriteia ve Hesperetusa geçer. Yedi kız kardeşten söz eden anlatılar da vardır. Vazo resimleri bunlardan büsbütün ayrı adlar yazar.
Bahçe ve Altın Elmalar
Elmalar, Zeus ile Hera evlendiğinde Gaia'nın geline verdiği düğün armağanıdır. Hera onları beğenir ve dünyanın batı ucundaki bahçeye diktirir. Bir anlatıya göre periler elmalardan gizlice koparmaya başlayınca tanrıça ağacı yalnız onlara bırakmaz. Gövdeye dolanmış, hiç uyumayan bir yılan, Ladon da bekçilikte onlara katılır. Teogonia bu yılanı Forkis ile Keto'nun son çocuğu sayar, başka bir anlatı onu Tifon ile Ekhidna'ya bağlar.
Bahçenin yeri, Yunanların bildiği dünya genişledikçe batıya ve güneye kayar. En eski metinler onu yalnızca Okeanos'un ötesine koyar. Sonrakiler Libya kıyılarında, Atlas Dağları'nın eteğinde ya da Kirene yakınlarında arar. Bir anlatı ise bahçeyi kuzeyde, Hiperborea halkının yanına taşır. Geç bir destana göre Peleus ile Tetis'in düğününe çağrılmayan Eris'in sofraya attığı elma da bu bahçeden koparılmıştır.
Herakles ve Elmalar
Kral Evristeus, Herakles'e bu elmaları getirmesini buyurur. Bahçenin yolunu bilmeyen kahraman, Zeus ile Temis'in kızı olan perilerin önerisiyle Nereus'u yakalayıp ondan öğrenir. Yolda zincirden kurtardığı Prometeus, elmaları kendisinin değil Atlas'ın koparmasını öğütler. Herakles göğü bir süre Atlas'ın yerine taşır. Elmalarla dönen dev, onları kendisi götürmek ister. Kahraman razı görünür, omzuna bir yastık koyana dek göğü tutmasını rica eder ve Atlas yükü geri alınca elmaları alıp gider.
Başka bir anlatıda Herakles bahçeye kendisi girer ve Ladon'u öldürerek elmaları alır. Bir anlatıya göre de Mısır kralı Busiris, Atlas'ın kızlarını bahçede oynarken korsanlara kaçırtır. Herakles korsanları kıyıda yakalayıp öldürür ve kızları babalarına geri verir, minnet duyan Atlas da ona görevinde yardım eder. Elmalar sonunda Evristeus'a ulaşır ama orada kalmaz. Tanrılara ait bu meyveyi başka bir yerde tutmak doğru sayılmadığı için Atena onları bahçeye geri götürür.
Ağaca Dönüşen Periler
Argonautika, Argonautlar'ın Libya'da Tritonis gölüne yakın kutsal bir toprağa vardığını anlatır. Herakles bir gün önce oradan geçmiş, yılanı öldürmüş ve elmaları alıp gitmiştir. Periler ölü yılanın başında ağıt yakarken yabancıları görünce toza toprağa dönüşüp yok olur.
Orfeus onlara yakararak su bulmak için yardım ister. Yerden önce otlar, ardından fidanlar fışkırır ve büyüyüp ağaç olur. Hespere bir kavağa, Eriteis bir karaağaca, Aigle kutsal bir söğüde dönüşür. Ağaçların içinde eski biçimleri yine seçilir. Aigle, susuzluktan yanan Herakles'in ayağıyla bir kayaya vurup çıkardığı kaynağı gösterir ve yolcular orada susuzluklarını giderir.
Tapımı ve Benzerleri
Olimpia'daki Hera tapınağında Hesperidlerin heykelleri bulunduğu bilinir. Sparta'da tanrılara kurulan sofralara "Hesperid elmaları" denen meyveler konurdu.
Dünyanın ucunda saklanan ve tanrılara ait olan altın meyve başka anlatılarda da karşımıza çıkar. Nors mitolojisinde İdun'un koruduğu elmalar tanrıları yaşlanmaktan alıkoyar. Japon anlatısında Tacimamori, denizin ötesindeki Tokoyo ülkesinden ölümsüzlük meyvesini getirmek için yıllarca yol alır.