İzumo, Japon mitolojisinde Honşu adasının batısında, Japon Denizi kıyısında yer alan eski diyardır. Bugünkü Şimane ilinin doğu yarısını kaplar. Gök tanrılarının yurdu Takamagahara ile ölüler ülkesi Yomi arasında kalan yeryüzü anlatılarının çoğu burada geçer. Gökten kovulan Susanoo buraya iner, onun soyundan gelen Okuninuşi ülkeyi burada kurar ve sonunda gök soyuna devreder.
Kojiki'nin mitolojik bölümünde İzumo'da geçen anlatıların payı o kadar büyüktür ki bunlar ayrı bir dizi olarak ele alınır. İzumo bu dizide yeryüzü tanrılarının merkezidir. Gök soyunun yerleştiği Yamato ise anlatının öbür kutbunu oluşturur.
Adı
Ad yazıda çıkan bulut anlamına gelen iki işaretle yazılır, eski Japoncadaki okunuşu Idumo'dur. Susanoo'nun Kuşinada Hime için kurduğu sarayda söylediği dizeler sekiz bulut yükselen anlamındaki yakumo tatsu sözüyle açılır ve bu söz şiirde İzumo'nun sabit sıfatı olur. Bölgenin kendi kaydı da adın kaynağını aynı söze bağlar, ama sözü toprağı genişleten tanrı Yatsukamizu Omitsunu'nun ağzına koyar.
Kojiki'deki İzumo
Susanoo gökten sürülünce İzumo'daki Hii ırmağının yukarı kıyısına iner. Sekiz başlı yılan Yamata no Oroçi'yi burada öldürür ve kuyruğundan Kusanagi kılıcını çıkarır. Ardından Kuşinada Hime ile evlenip Suga'da sarayını kurar. İzumo'nun tanrı soyu bu evlilikten iner.
Diyar ölüm anlatılarıyla da bağlıdır. Kojiki, İzanami'nin İzumo ile Hoki arasındaki sınırda bulunan Hiba dağına gömüldüğünü yazar. İzanagi'nin kayayla kapattığı, Yomi ile yaşayanların dünyası arasındaki yokuşu da İzumo'daki İfuya yokuşu sayar. Ölüler ülkesinin kapısını gerçek bir yere yerleştirme eğilimi Yunan anlatılarında da görülür, Hades'in ülkesine inen yollar bilinen mağara ve burunlara bağlanır.
Ülkenin Devri
Gök tanrıları yeryüzünü Amaterasu'nun soyuna vermeye karar verince elçiler İzumo'ya gönderilir. Amaterasu'nun oğullarından Ame no Hohi, Okuninuşi'nin yanında kalır. Ame no Wakahiko onun kızıyla evlenir ve geri dönmez. Sonunda Takemikazuçi İnasa kıyısına iner. Kotoşironuşi devri kabul eder, Takeminakata ise direnir ve yenilip Suwa'ya kaçar. Okuninuşi ülkeyi bırakırken kendisi için kayaya oturan direkleri göğe uzanan bir saray kurulmasını ister.
Ame no Hohi, İzumo'nun yönetici beyleri olan İzumo no Kuni no Miyatsuko soyunun atası sayılır. Bu soydan gelen beyler göreve başlarken saraya gidip bir kutsama metni okur ve yeryüzü tanrılarının gök soyuna bağlılığını yeniler. Anlatının, İzumo'daki yerel gücün Yamato yönetimine katılmasının mitolojik anısı olduğu kabul edilir.
Toprak Çekme Anlatısı
733'te tamamlanan İzumo Fudoki, saray için hazırlanan bölge kayıtlarından bugüne neredeyse tam olarak ulaşan tek örnektir. Kojiki'de bulunmayan yerel anlatıları korur. Bunların en ünlüsü toprak çekme anlatısıdır.
Yatsukamizu Omitsunu, İzumo'nun dar bir kumaş parçası gibi küçük kaldığını düşünüp onu dikerek büyütmeye karar verir. Denizin ötesinde artan toprak arar, bulduğu parçaları geniş bir çapayla keser, kalın iplerle çekip kıyıya ekler. Kore'deki Silla'dan çekilen parça, bugün İzumo Taişa'nın yanında bulunan Kizuki burnu olur. Kuzeydeki Koşi diyarından çekilen parça ise Miho burnunu oluşturur. İpleri bağladığı kazıklar Sanbe dağı ile Daisen dağına dönüşür. İş bitince tanrı değneğini yere saplayıp derin bir soluk alır ve bu sesten Ou bölgesinin adı çıkar. Anlatıda, Hii ırmağının taşıdığı alüvyonun Şimane yarımadasını karaya bağlamasının anısı görülür.
İzumo Taişa ve Tanrılı Ay
Okuninuşi'nin istediği saray, Japonya'nın en eski tapınaklarından İzumo Taişa ile özdeşleştirilir. Onuncu yüzyıldan kalan bir kayıt ana yapıyı ülkenin en yüksek binası sayar ve yaklaşık kırk sekiz metre yüksekliğe bağlar. 2000 yılında başlayan kazıda, üç sedir gövdesinin birbirine bağlanmasıyla yapılmış, üç metre çapında direk kalıntıları bulunur. Direklerin 1248'deki yeniden yapıma ait olduğu düşünülür.
Ay takviminin onuncu ayı ülkenin geri kalanında tanrısız ay anlamında kannazuki diye anılırken İzumo'da tanrılı ay anlamında kamiarizuki adını taşır. O ay bütün kamilerin İnasa kıyısından gelip İzumo'da toplandığına ve evlilikleri, doğumları, ölümleri görüştüğüne inanılır.
Toprağın Altından Çıkanlar
İzumo uzun süre anlatıların uydurduğu bir güç merkezi sayıldı. 1984'te Kocindani'de dört sıra hâlinde gömülmüş 358 tunç kılıç bulundu. Bu sayı, o güne dek bütün Japonya'da ele geçen Yayoi dönemi tunç kılıçlarından fazlaydı. 1996'da yaklaşık üç kilometre ötedeki Kamo İwakura'da tek yerden çıkan en kalabalık topluluk olan otuz dokuz dotaku, yani tunç çan gün yüzüne çıktı. İki buluntunun bir kısmında aynı çarpı işaretinin bulunması, bölgede güçlü bir yerel merkezin varlığını gösterir.