Japon mitolojisinde düşüncenin, bilgeliğin ve öğüdün tanrısıdır. Göğün yaratıcı tanrılarından Takamimusubi'nin çocuğudur. Kız kardeşi Yorozuhata Toyoakitsuşi Hime, yeryüzüne inen Ninigi'nin annesidir. Bu yüzden Omoikane, Ninigi'ye anne yanından akrabadır.
Gök tanrıları bir sıkıntıya düştüğünde toplanır ve ondan düşünmesini ister. Kendisi savaşmaz, silah taşımaz. İşi yolu bulmak, kimin gideceğini seçmek ve yapılacak töreni kurmaktır. Anlatılarda hemen hep Amaterasu'nun yanında görünür ve onun danışmanı sayılır.
Adı
Ad, düşünce anlamındaki omoi ile kane sözcüklerinden kurulur. İkinci bölüm iki eski kayıtta farklı yazılır. Kojiki onu maden anlamındaki işaretle, Nihon Şoki bir arada taşımak anlamındaki işaretle yazar. En yaygın açıklamaya göre ad birçok düşünceyi kendinde toplayan demektir. Kimi yorumlar kane sözcüğünü önceden diye okur ve onu ileriyi gören bir tanrı sayar.
Kojiki, Ninigi'nin inişini anlatırken ona Tokoyo no Omoikane der. Baştaki Tokoyo sözcüğünün burada neyi anlattığı tartışmalıdır. Sonraki kayıtlarda sekiz yürek, yani pek çok akıl anlamına gelen bir sıfatla Yagokoro Omoikane diye de geçer.
Mağara Önündeki Plan
Susanoo'nun taşkınlığına kızan Amaterasu bir mağaraya kapanınca dünya karanlıkta kalır. Sayısız tanrı göğün ırmak yatağında toplanır ve Omoikane'den bir yol düşünmesini ister.
Ardından gelen hazırlık adım adım anlatılır. Tokoyo'nun uzun öten kuşları toplanıp öttürülür. Bir demirci çağrılır, İşikoridome aynayı, Tamanoya boncuk dizisini yapar. Ame no Koyane ile Futodama bir geyiğin kürek kemiğini yakarak fal açar. Kökünden sökülen kutsal bir ağacın dallarına boncuk, ayna ve bez asılır. Futodama sunuyu tutar, Ame no Koyane duayı okur. Ame no Tacikarao kapının yanına gizlenir, Ame no Uzume dansa başlar. Plan tutar ve Amaterasu dışarı çekilir.
Kojiki bu adımları tek tek Omoikane'ye yüklemez. Ona düşündürüldüğünü söyler, sonra hazırlığı sıralar. Bu yüzden onun yalnızca planı mı kurduğu, yoksa töreni de mi yönettiği tartışılır. Nihon Şoki ise onu derin düşünen ve uzağı gören tanrı diye anar ve kuşları toplayanın da o olduğunu açıkça yazar.
Ülkenin Devri
Yeryüzü Amaterasu'nun soyuna verilmek istendiğinde yer, Okuninuşi'nin yönetimindedir. Takamimusubi ile Amaterasu tanrıları yine ırmak yatağında toplar ve kimin gönderileceğini Omoikane'ye düşündürür.
İlk seçilen Ame no Hohi olur, ama bu tanrı Okuninuşi'ye yaranır ve üç yıl haber yollamaz. Ardından Ame no Wakahiko gönderilir. O da Okuninuşi'nin kızıyla evlenip sekiz yıl susar. Durumu öğrenmek için Nakime adlı sülün yollanır. Sonunda Omoikane ile öbür tanrılar İtsu no Ohabari'yi ya da oğlu Takemikazuçi'yi önerir. Giden Takemikazuçi ülkenin devrini sağlar.
Kimi çalışmalar Omoikane'nin gökteki yerini, yerde Kotoşironuşi'nin tuttuğunu ileri sürer. İkisi de efendisinin yerine konuşur ve sözü bağlayıcıdır. Gökte Ame no Tacikarao, yerde Takeminakata bu iki akıl tanrısının yanında bilek gücünü temsil eder.
Ninigi ile İniş
Ninigi yeryüzüne gönderilirken Omoikane de yanına verilir. Kojiki'ye göre alayda Ame no Tacikarao ile Ame no İwatowake da bulunur. Mağara önündeki ayna ile boncuk ve Kusanagi kılıcı da onlarla iner.
Amaterasu aynaya kendisiymiş gibi tapılmasını, Omoikane'nin de bu tapımın işlerini üstlenmesini buyurur. Metin ardından iki tanrının İsuzu'daki tapınakta, yani sonradan İse'nin iç tapınağı olacak yerde tapım gördüğünü yazar. Cümle belirsizdir. Yaygın yoruma göre bu tapınağın işlerini Omoikane yürütür. Kimi yorumlar ise buyruğu alanın Ninigi olduğunu, aynayı ve Omoikane'yi oraya onun yerleştirdiğini düşünür.
Tapımı ve İzleri
Sonraki bir kayıt onun Şinano yöresine indiğini anlatır. İki çocuğundan Ame no Uwaharu Açi tapınağının rahip soyuna, Ame no Şitaharu ise Çiçibu beylerinin soyuna ata sayılır. Çiçibu Tapınağı bu yüzden Omoikane'yi soyun ilk atası olarak anar.
Bugün en çok Togakuşi Tapınağı'nın orta yapısında bilgelik tanrısı olarak tapım görür. Aynı yerin öbür yapılarında Ame no Tacikarao ile Ame no Uwaharu anılır ve mağara anlatısının tanrıları bir dağda buluşur. Sınava girecek öğrenciler ona dua eder. Marangozlar yapının ilk direğini dikerken direğe onun adını yazar. Tokyo'daki küçük bir tapınakta ise adındaki sekiz sekiz hava durumuna yorulur ve hava tanrısı olarak anılır.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Tanrılar çaresiz kaldığında çözümü bulan akıl, Sümer mitolojisinde Enki'dir. İnanna yeraltında öldürüldüğünde öbür tanrılar geri çekilir, onu geri getirecek yolu Enki düşünür. İki anlatıda da karanlığa kapanan bir tanrıça, güçle değil kurnaz bir düzenle kurtarılır.
Türk anlatısında aynı yeri Mergen tutar. Savaşa girmeyen, kararın önündeki aklı temsil eden bu tanrı gibi Omoikane de kılıç kaldırmaz. Gücü kullanan başkasıdır, ne zaman ve nasıl kullanılacağını o belirler.