Japon mitolojisinde dokumanın tanrıçasıdır. Göğün yaratıcı tanrılarından Takamimusubi'nin kızı, düşünce tanrısı Omoikane'nin kız kardeşidir. Amaterasu'nun oğlu Ame no Oşihomimi ile evlenir ve yeryüzüne inecek olan Ninigi'yi doğurur. Bu evlilik göğün iki büyük soyunu, güneş tanrıçasının soyuyla Takamimusubi'nin soyunu tek bir çocukta birleştirir. İmparator soyu bu çocuktan yürüdüğü için tanrıça da soyun atalarından biri olur.
Anlatılarda hiç konuşmaz ve bir olayın içinde görünmez. Adı yalnızca soy sayılırken geçer. Yine de Amaterasu'dan Ninigi'ye uzanan zincirin ortasında durduğu için yeri önemlidir. Adı Kojiki ile Nihon Şoki'de birbirinden farklı biçimlerde yazılır, ama her biçimde kumaş ve dokuma anlamı korunur.
Adı
Kojiki'deki uzun ad birkaç parçadan kurulur. Yorozu on bin, yani sayısız demektir. Hata dokunmuş kumaşı ya da dokuma tezgâhını anlatır. Toyo bolluk bildiren bir övgü sözüdür. Akitsu eski dilde yusufçuk demektir ve yaygın yoruma göre yusufçuk kanadı gibi ince kumaşa bir benzetmedir. Bir okumaya göre sondaki şi ustayı anlatır, hime ise soylu kadın sanıdır. Ad böylece yusufçuk kanadı inceliğinde sayısız kumaş dokuyan usta gibi bir anlam taşır.
Kimi yorumlar toyoakitsu bölümünü kumaşa değil hasada bağlar. Aynı söz Japonya'nın eski adlarından Oyamato Toyoakitsuşima'da da geçer ve bereketli ülke anlamı taşır. Nihon Şoki'nin ana anlatısı ise ona Takuhataçici Hime der. Taku, lifinden kumaş yapılan kâğıt dutudur. Çici bin kere bin demektir ve sık dokunmuş sayısız katı anlatır.
Kojiki'deki Anlatı
Kojiki'de Amaterasu ile Takamimusubi yeryüzünü yönetmesi için Ame no Oşihomimi'yi göndermek ister. Ülke Okuninuşi'den devralınana dek iniş ertelenir. Sonunda yola çıkması buyrulduğunda Ame no Oşihomimi, hazırlanırken bir oğlu doğduğunu söyler ve onun yerine bu çocuğun gönderilmesini ister. Metin ardından çocuğun annesini tanıtır. Anne, Takamimusubi'nin kızı Yorozuhata Toyoakitsuşi Hime'dir. Metin burada babayı Takagi no Kami adıyla anar. İki oğul doğurmuştur. Büyüğü Ame no Hoakari, küçüğü Ninigi'dir.
Tanrıçanın adı bu bölümde yalnızca bir kez geçer ve cümlenin akışını bozar gibi durur. Bu yüzden kimi çalışmalar adın metne sonradan eklendiğini düşünür. Kimileri de Yorozuhata adlı tanrıça ile Takuhata adlı tanrıçanın başlangıçta ayrı olduğunu, Kojiki'nin Amaterasu'yu öne çıkaran anlatısına uyan adı seçtiğini ileri sürer.
Nihon Şoki'deki Anlatılar
Nihon Şoki'nin ana anlatısında Ame no Oşihomimi, Takamimusubi'nin kızı Takuhataçici Hime ile evlenir ve Ninigi doğar. Torununu sevgiyle büyüten Takamimusubi onu yeryüzüne indirir. Eserin aktardığı öbür anlatılar tanrıçanın adını ve yerini değiştirir.
Birinde onu Ame no Oşihomimi'ye eş olarak veren Amaterasu'dur ve tanrıça burada açıkça Omoikane'nin kız kardeşi diye anılır. Çift yeryüzüne inmek üzereyken Ninigi doğar ve onun yerine gönderilir. Bir başkasında adı Yorozuhata Hime'dir. Çift birlikte yola çıkar ve tanrıça çocuğunu gökle yer arasındaki boşlukta, daha inmeden doğurur. Bir anlatı Ame no Hoakari'yi de onun oğlu sayar ve bu oğlu Owari beylerinin atası yapar.
Kimi kısa notlarda soy uzar ya da değişir. Birinde Ninigi'yi doğuran onun kızıdır ve tanrıça böylece annesi değil anneannesi olur. Bir başkasında anne, Kamimusubi'nin kızı diye anılır. Bütün bu farklara karşın her biçimde adında kumaş ve dokuma geçer.
Tapımı
804 yılında yazılan bir İse kaydı, İse'nin iç tapınağında Amaterasu'yla aynı yapıda iki tanrıya daha tapıldığını yazar. Biri mağara kapısını açan güçlü tanrı Ame no Tacikarao, öbürü bu tanrıçadır. İkisi bugün de iç tapınağın eş tanrıları olarak anılır. Kimi yorumlar bu yeri onun aslında Amaterasu'nun tapımına bağlı bir dokuma tanrıçası olduğuna yorar. Güneş tanrıçasının gökte kutsal giysilerin dokunduğu bir salonu vardır ve İse'de ona yılda iki kez ipek ve kenevir kumaş sunulur.
Mie yöresinde, Suzuka'daki Tsubaki Okami Tapınağı'nın asıl tanrısı Sarutahiko'dur. Yan yapıda tanrıça, oğlu Ninigi ile birlikte anılır. Takuhataçici Hime adıyla Fukuşima'dan Fukuoka'ya uzanan birçok küçük tapınakta da dokumanın koruyucusu olarak tapım görür.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Dokumayı bir tanrıçaya bağlayan inanç başka mitolojilerde de vardır. Yunan anlatısında Atena dokumanın ve el sanatlarının tanrıçasıdır ve Atina'daki büyük bayramında ona kadınların dokuduğu bir giysi sunulur. Mısır'da Neit dokumanın koruyucusu sayılır. Yorozuhata Toyoakitsuşi Hime ise bu tanrıçalardan farklı olarak bir sanatın değil bir soyun ortasında durur. Dokuduğu kumaştan çok doğurduğu çocukla anılır.