Lidyalı Tantalos, Yunan mitolojisinde Anadolu'nun batısındaki Sipilos Dağı'nın çevresini yöneten efsanevi kraldır. Çoğu anlatıda Zeus ile Pluto'nun oğludur, kimi kaynak babası olarak Lidya'daki dağın tanrısı Tmolos'u gösterir. Tanrıların sofrasına çağrılacak kadar sevilen bir ölümlüdür. Onların güvenini kötüye kullanınca Tartaros'ta hiç bitmeyen bir cezaya çarptırılır.
Oğlu Pelops üzerinden Atreus, Tiestes ve Agamemnon'un soyunun başıdır. Bu evin kuşaklar boyu süren kanlı öyküsü onunla başlar. Soyundan gelen ve aynı adı taşıyan Genç Tantalos'tan ayırmak için Lidyalı diye anılır.
Ailesi
Karısının adı kaynaktan kaynağa değişir. En sık anılanlar Atlas'ın kızı Dione ile Lidya ırmağı Paktolos'un kızı Evrianassa'dır. Çocuklarının en bilinenleri Pelops, Niobe ve Broteas'tır. Kimi anlatı bunlara Daskilos'u da ekler.
Niobe Teba kralı Amfion'la evlenir. Çocuklarıyla övünüp Leto'yu küçümseyince oğulları Apollon'un, kızları Artemis'in oklarıyla ölür. Yaslı Niobe babasının ülkesine döner ve Sipilos'ta taşa dönüşür. Kayıp bir tragedyada Tantalos'un kızını almak için Teba'ya geldiği anlatılır. Broteas ise Sipilos'ta kayaya oyulmuş en eski Tanrılar Anası heykelini yapan kişi sayılır.
Tanrıların Sofrası
Suçu anlatıdan anlatıya değişir. En eski kayıt olan Odisseia cezasını anlatır ama nedenini söylemez. Sonraki anlatıların en bilineni çocuk sofrasıdır. Tantalos tanrıları evinde ağırlar, oğlu Pelops'u boğazlayıp pişirir ve önlerine koyar. Kimi anlatıda amacı tanrıların her şeyi bilip bilmediğini sınamaktır. Tanrılar ne olduğunu anlayıp yemeğe el sürmez. Yalnız kızı Persefone'nin yasıyla dalgın olan Demeter bir omzu yer.
Parçalar bir kazana konur ve çocuk diriltilir. Kimi anlatı bu işi Moiralar'dan Kloto'ya verir. Yenen omzun yerine fildişinden bir omuz yapılır. Eski bir övgü şiiri ise bu öyküyü tanrılara yakışmayan bir iftira sayar. Onun anlatısında Poseidon çocuğa âşık olup onu Olimpos'a götürür, kaybolan çocuğun yendiğini kıskanç komşular uydurur.
Aynı şiirde Tantalos'un suçu başkadır. Tanrıların sofrasından ambrosia ile nektar alıp ölümlü dostlarına dağıtır. Tanrılara ait olanı insanlara taşıması Prometeus'un ateşi çalmasını andırır. Kimi anlatıda suçu, tanrıların sofrada konuştuğu gizleri insanlara açmasıdır. Bir başkasında Zeus ona dilediğini vereceğine ant içer, Tantalos da tanrılar gibi yaşamayı ister. Zeus sözünü tutar ama başının üstüne bir kaya asar ve Tantalos önündeki şölenden hiç tat alamaz.
Altın Köpek
Bir anlatı suçu bir yalan yere ant içmeye bağlar. Girit'te bebek Zeus'un saklandığı mağarayı altından bir köpek beklemektedir. Pandareos bu köpeği çalıp saklasın diye Tantalos'a verir. Sonradan geri istemeye geldiğinde Tantalos köpeği hiç almadığına ant içer. Zeus hırsız Pandareos'u taşa çevirir, Tantalos'u yıldırımla vurup üstüne Sipilos Dağı'nı kapatır. Kimi anlatıda köpeği almaya Hermes gönderilir, kimisinde köpeği çalan Tantalos'un kendisidir.
Cezası
Odisseus ölüler ülkesine indiğinde onu çenesine kadar suya batmış hâlde görür. Eğilip içmeye kalktıkça su çekilir, ayağının altında kara toprak kalır. Başının üstünde armut, nar, elma, incir ve zeytin dalları sarkar. Meyveye uzandıkça rüzgâr dalları bulutlara doğru savurur. Tantalos susuzluk ve açlıktan hiç kurtulamaz.
Başka bir gelenek cezayı başının üstünde asılı duran, her an düşecekmiş gibi görünen bir kayaya bağlar. Sonraki anlatılar iki cezayı birleştirir, Delfi'deki ünlü bir duvar resminde su, meyve ve kaya bir arada gösterilir. Tartaros'ta tanrılara karşı işledikleri suçun cezasını sonsuza dek çekenlerin en bilinenlerindendir. Sisifos, İksion ve Titios da bu yerin mahkûmlarıdır. Nors anlatısında tanrıların şöleninde onların gizlerini ortaya döken Loki de sonunda bitmeyen bir cezaya bağlanır.
Yunancada Tantalos'un cezası, elindekinin tadını çıkaramayanlar için atasözü olur. Ulaşılamayan bir şeyle kışkırtmayı anlatan İngilizce tantalize sözcüğü de onun adından gelir.
Sipilos'taki İzleri
Antik yazarlar bugünkü Spil Dağı olan Sipilos'u Tantalos'un ülkesi olarak gösterir. Bölgede onun adını taşıyan bir göl ve ünlü bir mezar, dağın üstünde de Pelops'un tahtı denen bir yer bulunduğu aktarılır. Dağdaki eski bir kentin depremde yarılan toprağa gömüldüğü, yerinde bir göl oluştuğu da anlatılır. İzmir'de Yamanlar Dağı'nın eteğindeki kubbeli bir mezar Tantalos'un mezarı diye anılır. Zenginliğinin Frigya ile Sipilos'taki madenlerden geldiği söylenir.
Kimi anlatıda Truva kralı İlos, Tantalos ile Pelops'a savaş açıp onları ülkelerinden sürer. Pelops böylece Yunanistan'a geçer, orada Hippodameia'yı alır ve adını Peloponnesos'a verir.