Güneşin dişil kişileştirmesidir. Güneşi dişi sayan anlatılar Başkurtların Ural Batır destanından Anadolu masallarına kadar uzanır. Genellikle ışık, güneş, aydınlık ve doğurganlık ile ilişkilendirilir. Güneşin kişileştirilmiş hali olarak düşünülür. Işık ve hayat verici özelliğiyle öne çıkar. Güneşin sıcaklığıyla dünyayı besleyen ve yaşamın devamını sağlayan güç olarak görülür.
Bazı kaynaklarda Ay Ata ile birlikte düşünülür. Ay Ata geceyi, Gün Ana ise gündüzü temsil eder.
Dişi Güneş
Güneşin dişi, ayın eril düşünülmesi dünyada yaygın olan dağılımın tersidir. Yunan anlatısında güneş Helios eril, ay Selene dişildir. Sümer'de güneş tanrısı Utu, Mısır'da Ra erkektir.
Aynı ters dağılımı paylaşan başka mitolojiler de vardır. Japon anlatısında güneş tanrıçası Amaterasu kadın, ay tanrısı Tsukuyomi erkektir. Nors anlatısında da Sunna adıyla anılan Sol güneşin tanrıçasıdır ve kardeşi Mani ayı yönetir. Üç mitolojinin bu noktada birleşmesi, göğün cinsiyetinin evrensel bir kural değil, her geleneğin kendi kurduğu bir düzen olduğunu gösterir.
Güneşin dişi düşünülmesi başka Türk anlatılarında da görülür. Başkurtların Ural Batır destanında güneş, kuşların göksel hükümdarı Samrau'nun kızlarından birinin annesidir. Sivas'ta derlenen bir masalda da güneş güzel bir kız, ay yakışıklı bir erkektir.
Güneş Tutulması
Güneşin gündüz ortasında kararması, Gün Ana'nın başına gelen bir felaket sayılırdı. Anlatıya göre çok başlı canavar Yelbegen gökteki güneşi yakalayıp yutar. Ortalığın kararması bunun sonucudur.
Tutulma sırasında halkın davul çalıp bağırarak, silah ateşleyerek gürültü çıkardığı ve canavarı ürkütüp yuttuğunu geri bıraktırmaya çalıştığı anlatılır. Işığın yeniden görünmesi, Gün Ana'nın kurtulması sayılırdı.
Adları ve Başka Güneş Figürleri
Bölgeye göre Kün Ana, Güneş Ana ve Yaşık Ana adlarıyla anılır. Adların çokluğu, inancın geniş bir alanda ve farklı boylarda yaşadığını gösterir.
Güneşin her yerde dişi düşünüldüğü de söylenemez. Güneşi karşılayan sözcüklerden biri olan Kuyaş, kimi derlemelerde eril bir güneş adı olarak Gün Ana'nın karşısına konur. Eski derlemelerde ona ait bir anlatı bulunmaz. Yine de bu kullanım, Türk anlatılarında güneş tasavvurunun tek biçimli olmadığını gösterir. Baskın tasavvur Gün Ana'dır.
Oğuz Kağan'ın oğlu Gün Han ile karıştırılmamalıdır. Biri gökteki güneşin tanrıçası, öbürü Bozok kolunun atalarından bir destan kişisidir.