Gökyüzündeki bir yıldız kümesinin Türkçe adıdır; bugün Pleiades (Süreyya) olarak bilinen, birbirine yakın parlak yıldızlardan oluşan topluluğu karşılar. Türk gök tasavvurunda tekil bir yıldızdan çok, birlikte görünen bir yıldız öbeği olarak düşünülür. Ülger ve Ürker biçimlerinde de söylenir.
Türk halk astronomisinin en önemli gök cisimlerinden biridir. Gökteki yeri ve görünüp kaybolması, mevsimlerin ve havanın izlenmesinde bir takvim gibi kullanılırdı. Bu yönüyle Ülker, yalnızca bir yıldız kümesi değil, zamanı ve mevsimi okumanın aracıdır.
Soğukla İlişkisi
Ülker, halk inancında soğukla özdeşleştirilir. Gece gökyüzünde göründüğü dönem kışın ve soğuğun zamanı sayılırdı; gökten kaybolduğu dönem ise sıcak aylara denk gelir. Ülkerli aylar soğuğun, ülkersiz aylar ise sıcağın işareti kabul edilirdi.
Bu yüzden Ülker'in doğuşu ve batışı, çiftçiler ve göçebeler için önemli bir işaretti; ekim, hasat, göç ve sürülerin korunması bu gök cisminin durumuna göre düzenlenirdi.
Ay ile Buluşması
Gökte Ay'ın Ülker'e yaklaştığı, yani ikisinin yan yana göründüğü zamanlar özellikle gözlenirdi. Bu buluşmanın havayı, gelecek mevsimi ve bereketi haber verdiğine inanılırdı. Ayın Ülker'in hangi yanından geçtiğine bakılarak kışın sert mi yumuşak mı olacağı önceden kestirilmeye çalışılırdı.
Gökteki Yeri
Türk gök bilgisinde yön ve zaman, belli başlı gök cisimlerine göre belirlenirdi. Gökyüzünün çakılı ekseni sayılan Kutup Yıldızı, yani Demir Kazık gibi Ülker de gecenin ilerleyişini ve mevsimi okumakta kullanılan başlıca işaretlerdendi. Gökle kurulan bu düzen, Tengri inancındaki gök merkezli dünya tasavvurunun bir parçasıdır.
Adı eski Türkçe kaynaklarda da geçer ve bugün hem gök cismi hem de kişi adı olarak yaşamayı sürdürür. Osmanlı ve sonrası kullanımda aynı küme, Arapça kökenli Süreyya adıyla da anılmıştır.