Oğuz Kağan'ın en büyük oğlu ve altı oğulun ilkidir. Gökten inen ışıktan doğan göksel eşinden olan üç oğuldan biridir; kardeşleri Ay Han ve Yıldız Han ile birlikte Bozok kolunu oluşturur. Babasının ölümünden sonra Oğuz ülkesinin başına geçen odur.
Adı güneş demektir. Üç göksel oğulun adları gökyüzünün üç ışığını sırayla taşır: güneş, ay ve yıldız. Bu diziliş, Bozok kolunun neden göğün tarafı sayıldığını da açıklar.
Yay Payı
Destana göre yaşlanan Oğuz Kağan oğullarını dört bir yana yollar. Doğuya giden büyük üç oğul altın bir yay bulup getirir; batıya giden küçük üç oğul ise üç ok getirir. Baba, yayı üçe kırıp büyük oğullarına, okları küçüklerine verir.
Yay buyuran, ok ona bağlı olan tarafı gösterir. Gün Han bu paylaşımda yayın en büyük payını alan oğuldur ve Oğuz düzeninde birinci sırayı tutar. Toyda otağın sağ yanında, Bozok'un başında oturur.
Soyundan Gelen Boylar
Dört oğlu olmuş, onlardan dört Oğuz boyu türemiştir: Kayı, Bayat, Alkaevli ve Karaevli. Bunların içinde Kayı, Osmanlı hanedanının kendini bağladığı boydur; bu bağ, altı oğul arasında Gün Han'ın adını Anadolu'da en çok anılan ad yapmıştır.
Boyunun ongunu, yani kutsal sayılan ve öldürülmesi yasak olan yırtıcı kuşu şahindir. Her boyun ayrıca kendi tamgası vardır; hayvana, silaha ve mezar taşına vurulan bu damga boyun malını ve kimliğini gösterir.
Adının Anlamı
Güneşin bir hükümdar adına verilmesi, Türk gök tasavvurunda yükseklikle yetkinin birlikte düşünülmesinden gelir. Kağan yönetme hakkını gökten aldığı kut ile taşır; göğün en parlak ışığının adını taşıyan oğulun en büyük olması bu düşünceyle uyumludur.
Bununla birlikte Gün Han, güneşin tanrısı değildir. Türk mitolojisinde güneşin sahibi Gün Ana'dır ve dişildir. Gün Han bir tanrı değil, adını gökten alan bir destan hükümdarıdır; ikisi karıştırılmamalıdır.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Hükümdar soyunun güneşle bağ kurması yaygındır. Mısır'da firavun güneş tanrısı Ra'nın oğlu sayılır ve unvanı bunu açıkça bildirir; Japon anlatısında imparator soyu doğrudan güneş tanrıçası Amaterasu'ya, onun yeryüzüne indirdiği torunu Ninigi üzerinden bağlanır.
Gün Han'ı bunlardan ayıran, güneşin soyundan gelmemesi, yalnızca adını taşımasıdır. Türk anlatısında hükümdar tanrının çocuğu değildir; yetkisini soyla değil, gökten verilen ve geri alınabilen bir onayla taşır.