Erlik'in dokuz oğluna verilen toplu addır. Altay Türklerinin inancında babalarının ülkesinde, yeraltında yaşarlar ve karanlık güçler arasında sayılırlar. Kara Erler adıyla da anılırlar. Kara sıfatı burada yeraltını, karanlığı ve kötücül olanı karşılar. Altay inancında kara, Erlik'in ve aşağı dünyanın rengidir.
Dokuz kardeş Karaş Han, Matır Han, Şıngay Han, Kömür Han, Badış Han, Yabaş Han, Temir Han, Uçar Han ve Kerey Han'dır. Kız kardeşleri dokuz Kara Kız'dır. Gökteki karşıtları ise Ülgen'in yedi oğlu Ak Oğlanlar'dır.
Yeraltının Kapısında
Kara Oğlanların asıl yeri kamın yeraltı yolculuğudur. Erlik'in ülkesine inen kam yolda onlarla karşılaşır. Kimi anlatıda kama yol gösterirler, kimi anlatıda yeraltının kapısını bekleyip onu durdururlar. Kam her durdurulduğunda bekçilere içki sunar ve bu sunuyu ateşe dökerek iletir. Ateş burada yeryüzü ile aşağı dünya arasındaki aracıdır.
Kardeşler babalarıyla kam arasında elçilik de eder. Kamın dileğini Erlik'e iletir, onun buyruğunu kama getirirler. Kömür Han bu aracılıkla en çok anılan kardeştir. Yeraltındaki göllerin, ırmakların ve denizlerin de onların elinde olduğu anlatılır.
Kötülükteki Payları
İnsanlara uğursuzluk getirdiklerine, kara fırtınalar estirip kanlı yağmurlar yağdırdıklarına inanılır. Yine de babaları kadar kötücül sayılmazlar. Kimi anlatılarda insanı başka kötü ruhlardan korudukları da söylenir. Bu yüzden kendilerine sunulan kurban bir dilek için değil, yatıştırmak için verilir ve zayıf, hasta hayvanlardan seçilir. Ülgen'e ise ak ya da kır donlu, kusursuz bir at sunulur. Kurbanın niteliği, kime ne için sunulduğunu da gösterir.
Sayıları ve Adları
Dokuz sayısı yaygın olsa da her derlemede aynı değildir. Kimi kayıtlarda Erlik'in yedi oğlu olduğu anlatılır. Kam dualarında demir başlı dokuz kara oğul diye anılırlar. Dokuz sayısı bir kuşak aşağıda da sürer ve kam dualarında Matır Han'ın dokuz kızı olduğu geçer. Altay derlemelerinde Han unvanı yerine Kan biçimi de görülür.
Her oğula ayrı bir alan verilmesi, yani birinin karanlığı, ötekinin demiri yönetmesi, daha çok sonraki dönemde hazırlanan mitoloji sözlüklerinde görülür ve çoğunlukla adın anlamından çıkarılır. Temir Han'ın demirle, Karaş Han'ın karanlıkla eşleşmesi buna örnektir. Kimi derlemelerde Temir Han, Erlik'in ilk oğlu olarak geçer.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Ölüler ülkesine inen birinin kapı kapı durdurulması Sümer anlatısında da vardır. İnanna, ablası Ereşkigal'in ülkesine inerken yedi kapıdan geçer. Kapıcı Neti her kapıda ondan giysisinin ya da takısının bir parçasını alır. Kamın her bekçiye içki sunması gibi, orada da geçişin bedeli kapı kapı ödenir.
Mısır'da Duat'tan geçen ölü de bekçili kapılarla karşılaşır ve geçebilmek için bekçilerin adlarını bilmesi gerekir. Yunan mitolojisinde ölüler ülkesinin kapısını bekleyen Kerberos ise girenin geri çıkmasına izin vermeyen tek bir bekçidir. Kara Oğlanları ayıran, yeraltının yalnız bekçisi değil, yeryüzüyle arasındaki elçisi de olmalarıdır.