Vaftrudnir, Nors mitolojisinde bilgisi bütün devlerin üstünde tutulan yaşlı bir devdir. Kendi salonunda yaşar ve İm adlı bir devin babası olarak anılır. Bütün anlatısı, Edda şiirleri arasında adını ondan alan tek bir şiire dayanır. Bu şiirde Odin kılık değiştirip kapısına gelir ve ikisi başlarını ortaya koyarak bir bilgi yarışına girer.
Adının güçlü dokuyucu anlamına geldiği düşünülür. İlk parça örmek ya da dolamak, ikinci parça güçlü olmak anlamındaki sözcüklere bağlanır. Ad kimi yorumlarda bilmecede güçlü diye de okunur, sözü ustalıkla dolandıran biri anlamında.
Yolculuk
Şiir Odin ile eşi Frig arasındaki bir konuşmayla açılır. Tanrı, eski bilgilerde bilge devle yarışmak istediğini söyleyip karısından öğüt ister. Frig onu evde tutmak ister ve devler arasında Vaftrudnir'e güçte denk birini tanımadığını söyler. Odin kararından dönmeyince ona esenlik diler, devin karşısında aklını keskin tutmasını öğütler.
Odin salona Gagnrad adıyla, yorgun bir yolcu olarak girer ve konukseverlik bekler. Ev sahibi onu hemen oturtmaz. Konuk, salonun ortasında ayakta durarak bilgisini kanıtlamak zorundadır. Vaftrudnir ona dört soru sorar. Günü getiren atı, geceyi getiren atı, tanrılarla devlerin topraklarını ayıran ırmağı ve Surt ile tanrıların karşılaşacağı ovayı. Konuk hepsini bilir. Gündüzün atı yelesi ışık saçan Skinfaksi, gecenin atı geminden sabah çiyi damlayan Hrimfaksi'dir. Irmak hiç donmayan İfing, ova her yöne yüz fersah uzanan Vigrid'dir.
Baş Üstüne Yarış
Bunun üzerine dev konuğu yanına oturtur ve ikisi de başlarını yarışın sonucuna bağlar. Artık soran Odin, yanıtlayan Vaftrudnir'dir. Sorular dünyanın başlangıcından ilerler. Dev, yerin İmir'in etinden, dağların kemiklerinden, göğün kafatasından, denizin kanından yapıldığını anlatır. Sol ile Mani'nin babasının Mundilfari olduğunu, Dag'ın Delling'den, Not'un Nörfi'den doğduğunu söyler. Kışın babası Vindsval, yazınki Svasud'dur.
Devlerin soyunu da bilir. En yaşlı dev Bergelmir'dir. Babası Trudgelmir, dedesi İmir'in devler arasındaki adıyla Aurgelmir'dir. Aurgelmir, Elivagar ırmaklarından sıçrayan zehirli damlalardan oluşmuştur. Yanında bir dişi olmadığı hâlde koltuğunun altında bir oğlan ile bir kız büyümüş, bir ayağı öbürüyle altı başlı bir oğul doğurmuştur. Devin kendi en eski anısı, Bergelmir'in ludr denen bir şeyin üstüne konduğu andır. Rüzgârın, göğün ucunda kartal kılığında oturan dev Hresvelg'in kanatlarından estiğini de o söyler.
Ardından tanrılara geçilir. Nyörd'ün Vanir soyundan tanrılara rehine verildiğini ve dünyanın sonunda kendi soyuna döneceğini, Odin'in yurdunda ölü savaşçıların her gün dövüşüp akşam birlikte içtiğini anlatır. Bilgisinin kaynağını da açıklar. Dokuz dünyayı dolaşmış, ölülerin gittiği Niflhel'e kadar inmiştir. Tanrıların ve devlerin gizlerini bu yüzden bilir.
Dünyanın Sonu
Son sorular geleceğe döner. Dev, büyük kışı Lif ile Liftrasir'in Hoddmimir korusunda saklanarak atlatacağını, sabah çiyiyle besleneceklerini ve insan soyunun onlardan yeniden türeyeceğini söyler. Fenrir güneşi yakalamadan önce güneşin bir kız doğuracağını, bu kızın annesinin yolunda yürüyeceğini anlatır. Surt'un ateşi söndükten sonra Vidar ile Vali tanrıların yurdunda oturacak, Tor'un oğulları Modi ile Magni Myölnir'i alacaktır. Konuğun kim olduğunu bilmeden ona kendi sonunu da anlatır. Odin'i Fenrir yutacak, öcünü Vidar kurdun çenelerini ayırarak alacaktır.
Son Soru
Odin en sonunda, oğlu Baldur yakılmak üzere ateşe verilmeden önce onun kulağına ne fısıldadığını sorar. Bu sorunun yanıtını soranın kendisinden başka kimse bilemez. Vaftrudnir konuğunu ancak o an tanır. Eski bilgilerini ve Ragnarök üzerine bildiklerini ölüme yazılmış bir ağızla söylediğini kabul eder, Odin'in her zaman en bilge olduğunu söyleyerek yenilgisini kabullenir. Şiir burada biter. Devin başının alındığı anlatılmaz, ama yarışın koşulu bunu gerektirir. Fısıldanan sözün ne olduğu ise hiçbir kaynakta söylenmez.
İzleri ve Karşılıkları
Düzyazı Edda dünyanın yaratılışını ve sonunu anlatırken bu şiirden sık sık dize aktarır. Çerçevesi de benzerdir. Orada da kılık değiştirmiş bir soran, kral Gylfi, tanrıların bilgisini sorularla açtırır. Edda şiirleri arasında bir başka bilgi yarışı Tor ile cüce Alvis arasında geçer. Orada da yenilen, karşısındakine bildiklerini döke döke sonuna varır.
Yarışın bedeli Yunan anlatısındaki Sfenks'i hatırlatır. Teba yolunda bilmece soran ve bilemeyeni öldüren bu varlık, Oidipus yanıtı bulunca kendini yüksekten atar. İkisinde de bilgide yenilmek canla ödenir. Fark sorudadır. Sfenks'in bilmecesi akılla çözülebilir, Vaftrudnir'i yenen soru ise yalnızca soranın bildiği bir sırdır.