söylence
/nors/not
_

Not

Hrimfaksi'nin çektiği arabasıyla gece göğünde Not — Nors Mitolojisi
Hrimfaksi'nin çektiği arabasıyla gece göğünde Not.
Nat olarak da bilinir. Yazım kuralı
Atıyla geceyi gökte dolaştıran dev kızı.

Nors mitolojisinde gecenin kişileşmiş hâlidir. Devler soyundandır, babası Nörfi adlı bir devdir ve Yötunheim'da yaşar. Babanın adı kaynaklarda Narfi ve Nörvi biçimleriyle de geçer. Soyu gibi kendisi de kara ve karanlık anlatılır.

Odin onu oğlu Dag ile birlikte göğe yerleştirir, ikisine birer at ve birer araba verir. Ana ile oğul o günden beri sırayla yeryüzünün çevresini dolaşır. Güneşi taşıyan Sol ile ayı yöneten Mani'den ayrıdır. Onlar gök cisimlerini taşır, Not ile Dag ise gece ile gündüzün kendisidir. Gece tanrıçasına yapılmış bir tapımın izi bulunmaz, ama Edda şiirlerinde adı birkaç kez anılır ve bir şiirde ona selam verilir.

Kocaları ve Çocukları

Üç kez evlenir. İlk kocası Naglfari'dir ve bu evlilikten Aud adlı bir oğlu olur. İkinci kocası Annar'dan, toprağın kişileşmiş hâli olan kızı Yörd doğar. Annar'ın adı Onar biçiminde de geçer. Yörd, Tor'un annesidir, Not da bu yoldan gök gürültüsü tanrısının anneannesi olur.

Son kocası Delling tanrılar soyundandır. Ondan doğan Dag babasının soyuna çeker, ak ve parlaktır. Böylece karanlık bir anneden aydınlık bir oğul doğar ve gün geceden çıkar.

Elyazmaları bu noktada ayrılır. En eski elyazmasında Dag'ın annesi Not değil Yörd'dür ve Delling, Yörd'ün kocası olarak geçer. Öbür elyazmaları anneliği Not'a verir. Yaygın görüş, eski elyazmasındaki biçimin metnin kazayla kısalmasından doğduğu yönündedir.

Gece Atı

Göğe önce Not çıkar, Dag onun ardından gelir. Arabasını çeken atın adı Hrimfaksi'dir, kırağı yeleli demektir. At yol boyunca gemini köpürtür. Her sabah ağzından dökülen köpük yere çiy olarak düşer ve vadileri ıslatır. Bir başka yerde gece atına Fyörsvartnir de denir. Dag'ın atı Skinfaksi ise parlak yelelidir ve yelesinin ışığı gökle yeri aydınlatır.

Gecenin önde gitmesi eski bir zaman sayımıyla örtüşür. Eski Germen halkları zamanı günle değil geceyle sayardı. İngilizcede iki hafta anlamına gelen fortnight sözcüğü bu sayımdan kalmıştır ve on dört gece demektir.

Edda Şiirlerinde

Dev Vaftrudnir ile Odin arasındaki bilgi yarışmasında gün ile gecenin nereden geldiği sorulur. Dev, günün babasının Delling, gecenin ise Nörfi'nin çocuğu olduğunu söyler. Aynı şiirde Hrimfaksi'nin sabah çiyi de anlatılır.

Tor'un cüce Alvis'i sorguya çektiği şiirde gecenin her dünyada başka bir adı vardır. İnsanlar ona Not der, tanrılar nyola, devler olyos, yani ışıksız der. Elfler onu uyku sevinci, cüceler düş tanrıçası diye anar. Cüce yanıt vermeyi sürdürürken gün ağarır ve gün ışığına yakalanır.

Bir başka şiirde valkür Sigrdrifa, kendisini uyandıran Sigurd'a bilgeliğini öğretmeden önce güne, günün oğullarına, geceye ve onun kızına selam verir. Gece burada günle yan yana, saygıyla anılan bir güçtür.

Günü Doğuran Gece

Günü geceden doğuran anlatı Yunan mitolojisinde de vardır. Niks, karanlık Erebos ile birleşip parlak gök Aiter'i ve gün ışığı Hemera'yı doğurur. İki anlatıda da aydınlık karanlıktan çıkar. Ama Niks, Zeus'un bile öfkelendirmekten çekindiği eski bir güçtür. Not ise bir tanrının buyruğuyla göğe yerleştirilir ve kendisine verilen yolu izler.

Mısır'da gök tanrıçası Nut her akşam güneşi yutar ve sabah yeniden doğurur. Orada gece ile gün tek bir annenin bedeninde birbirini izler. Kuzey'de ise ana ile oğul ayrı arabalarla aynı yolu sırayla yürür.

Bağlantı grafiği

Bu maddenin bağlandığı ve buraya bağlanan 26 madde, aralarında 43 bağlantı.

NotNutAlvisAnnarAudDagDellingHrimfaksiManiNaglfarNaglfariNörfiOdinSigrdrifaSigurdSkinfaksiSolTorVaftrudnirValkürYördYötunheimAiterErebosHemeraNiksZeus

Paylaş

Bu madde paylaşıldığında aşağıdaki kartla görünür; bir ucun üzerine gelince o ucun kartı gösterilir.