Surt, Nors mitolojisinde ateş diyarı Muspelheim'in sınırını bekleyen devdir. Adı eski İskandinav dilinde kara anlamına gelir ve alevin içinde kararmış, kömürleşmiş bir görünüşü çağrıştırır. Eldeki anlatılarda soyu ve çocukları söylenmez. Bilinen işi dünyanın başından beri bir sınırı korumak, sonunda da o sınırı aşıp her şeyi ateşe vermektir.
Devlerin yurdu çoğunlukla doğuda ya da kuzeyde anlatılırken Surt güneyden gelir. Elinde alev gibi parlayan bir kılıç taşır. Ragnarök günü tanrıların üstüne yürüyen ordunun başına geçer ve dünyanın sonunu getiren yangını o başlatır.
Muspelheim'in Bekçisi
Dünya kurulmadan önce Ginnungagap adlı boşluğun kuzeyinde buzlu Niflheim, güneyinde ise Muspelheim vardır. Muspelheim parlak ve sıcaktır. Orada yurdu olmayanlar bu sıcaklığa dayanamaz, ülkeye giremez. Surt ülkenin ucunda oturur ve alevden kılıcıyla onu korur. Düzyazı Edda, onun zamanın sonunda yerinden kalkıp savaşa çıkacağını, bütün tanrıları yenip dünyayı ateşle yakacağını en baştan bildirir.
Surt'un beklediği ateş, yaratılışta da iş görür. Muspelheim'in sıcaklığı Niflheim'in buzuna değince eriyen damlalardan ilk dev İmir doğar. Tanrılar da sonradan oradan savrulan kıvılcımları alıp gökte güneşi, ayı ve yıldızları yerleştirir. Surt bu olaylara katılmaz, yalnızca ateşin kaynağında bekler.
Son Savaş
Sonun günü geldiğinde gök yarılır ve Muspelheim'in oğulları atlarını sürerek oradan çıkar. En önde Surt gider. Önünde de ardında da ateş yanar, kılıcından yayılan ışık güneşten parlaktır. Ordu Bifrost köprüsüne çıkınca köprü onların altında kırılır. Edda şiirlerinden biri Surt ile tanrıların kılıç kılıca geleceği yeri Oskopnir adıyla anar. Başka bir şiir ve düzyazı anlatı aynı buluşmayı Vigrid ovasına koyar.
Savaşta Surt'un karşısına bereket tanrısı Frey çıkar. Kâhinenin dünyanın sonunu anlattığı şiir, bu karşılaşmada Frey'i, bir zamanlar öldürdüğü devin adıyla Beli'nin katili diye anar ama dövüşün ayrıntısını vermez. Düzyazı anlatıya göre ikisi arasında çetin bir dövüş geçer ve sonunda Frey düşer. Yenilgisinin sebebi elinde iyi kılıcının olmamasıdır. Frey bu kılıcı vaktiyle dev kızı Gerd'i kendisine istemeye gönderdiği uşağı Skirnir'e vermiştir.
Savaşın sonunda Surt ateşini yeryüzüne savurur ve bütün dünya yanar. Yanan dünya denize gömülür, bir süre sonra yeşermiş olarak yeniden yükselir. Ne deniz ne de Surt'un ateşi Vidar ile Vali'ye dokunur. İkisi tanrıların yurdunda yaşamayı sürdürür, Tor'un oğulları Magni ile Modi de Myölnir'i alır. Surt'un kendisinin bu savaştan sonra ne olduğu kaynaklarda söylenmez.
Adı ve İzleri
İzlanda'nın batısındaki geniş bir lav mağarası Surtshellir, yani Surt'un mağarası adını taşır. İzlanda'ya ilk yerleşenleri anlatan eski kayıtta, Torvald Holbarki adlı bir adamın uzun bir yol aşıp bu mağaraya gittiği ve oradaki dev için yazdığı övgü şiirini okuduğu anlatılır. Mağarada bulunan hayvan kemikleri, adanın Hristiyanlığa geçişinden önce orada tören yapıldığı biçiminde yorumlanır. 1963'te İzlanda'nın güney kıyısı açığında denizden yükselen volkanik ada da adını ondan alır ve Surtsey diye anılır.
Güneyden gelen bir ateş devinin yanardağlarla dolu İzlanda'da yeraltı ateşinin efendisi gibi görülmesi şaşırtıcı değildir. Kimi çalışmalar Surt'un doğrudan İzlanda yanardağlarından esinlenmiş bir figür olduğunu ileri sürer. Tanrıların düşmanı olarak Surt anlayışının ise İzlanda'dan daha eskiye gittiği kabul edilir. Geç dönemden kalma bir şiirdeki bozuk bir dize, kimi okumalarda Sinmara adlı bir dişi devi Surt'un eşi yapar. Bu ad başka bir yerde geçmediği için bağ kesin değildir.