Evridike, ozan Orfeus'un karısıdır. Ağaç ruhları olan Driyadlardan sayılan bir nimfedir. Adı Yunanca geniş adalet ya da engin yargı diye çözülür. Öyküsü, evlendikten kısa süre sonra ölmesi ve kocasının onu yeraltından geri getirmeye çalışıp son anda yitirmesi üzerine kuruludur.
Orfeus'un yeraltına inişi eski Yunan yazarlarınca bilinir, ama bu yazarlar karısının adını vermez. Adı yazılı metinlerde oldukça geç, MÖ 1. yüzyıl dolaylarında belirir. Daha önce yaşamış Helenistik dönemden bir şair ozanın karısını Agriope adıyla anar. Öykünün bugün bilinen bütün ayrıntıları ise Roma dönemi şiirlerinden gelir.
Ölümü
İki ana anlatı onun ölümünü farklı kurar. Birinde Evridike bir ırmağın kıyısında, peşine düşen arıcı Aristaios'tan kaçmaktadır. Koşarken uzun otların arasında yatan iri bir su yılanını görmez ve yılan onu sokar. Ölümünün ardından yaşıtı olan Driyadların ağıtı dağları doldurur.
Öbür anlatıda Aristaios yoktur. Düğüne evlilik tanrısı Himenaios gelir, ama elindeki meşale alev almaz, yalnızca göz yakan bir duman çıkarır. Bu, evliliğin uğursuz olacağının işaretidir. Gelin kısa süre sonra Nayadlarla birlikte çayırda dolaşırken bileğinden bir yılan tarafından sokulur ve ölür.
Yeraltından Dönüş
Orfeus karısının yasını tutar, sonra onu geri almak için diri diri yeraltına iner. Kayıkçı Karon'u ve bekçi köpek Kerberos'u ezgisiyle geçer. Sonunda Hades ile Persefone de yumuşar ve Evridike'nin yeryüzüne dönmesine izin verir. Şart, Orfeus'un önden yürümesi ve gün ışığına çıkana dek arkasına bakmamasıdır.
Evridike, yarası henüz tazeyken gölgeler arasından çağrılır ve aksayarak kocasının ardına düşer. Yol dik, karanlık ve sessizdir. Çıkışa az kala Orfeus karısının geride kalmasından korkar, onu görmeyi de özler ve döner. Evridike o anda geri kayar. Kollarını uzatır ama yalnızca havaya tutunur. Bir anlatıda kocasına hiç sitem etmez, çünkü yakınabileceği tek şey sevilmiş olmasıdır. Güçlükle duyulan bir veda sözüyle gözden kaybolur.
Başka bir anlatıda ise sesini yükseltir. İkisini de yıkıma sürükleyen bu çılgınlığın ne olduğunu sorar, yazgının onu yeniden geri çağırdığını, gözlerini uykunun kapattığını söyler. Ardından havaya karışan bir duman gibi dağılır. Orfeus peşinden koşar, ama kayıkçı Karon onu ikinci kez karşıya geçirmez.
Farklı Anlatılar
Her anlatı ayrılığı aynı biçimde kurmaz. Bir eski anlatıya göre yeraltının tanrıları Orfeus'a karısının kendisini değil yalnızca bir hayalini gösterir. Gerekçeleri, ozanın sevdiği için ölmeyi göze almayıp yeraltına diri girmenin yolunu aramasıdır. Bir başka anlatıda Orfeus, ölülerin ruhlarıyla konuşulan bir kehanet yeri olan Tesprotia'daki Aornos'a gider. Evridike'nin ruhunun ardından geldiğini sanır, dönüp baktığında onu yitirir ve acısına dayanamayıp kendini öldürür.
MÖ 5. yüzyılın sonlarına tarihlenen bir Atina kabartmasının Roma dönemi kopyalarında Evridike, Orfeus ve ruhlara yol gösteren Hermes yan yana görülür. Hermes, Evridike'nin bileğine dokunmaktadır. Sahne çoğunlukla ikinci ayrılığın anı olarak yorumlanır, ama kimi yorumlar onu karısının kocasına döndüğü an olarak okur.
Aristaios'un Arıları
Evridike'nin ölümü Aristaios'u da cezasız bırakmaz. Arkadaşları olan nimfeler onun kovanlarındaki bütün arıları öldürür. Nedenini bilemeyen Aristaios, annesinin öğüdüyle biçim değiştiren deniz yaşlısı Proteus'u yakalar ve konuşmaya zorlar. Proteus ona Evridike'nin onun yüzünden öldüğünü ve nimfelerin öfkesini anlatır. Aristaios nimfelere ve Orfeus'un gölgesine kurban sunar. Birkaç gün sonra kurban edilen hayvanların bedenlerinden yeni arı sürüleri çıkar.
Sonu
Orfeus, Mainadların elinde parçalanarak öldüğünde gölgesi yeraltına iner. Orada dindarların dolaştığı çayırlarda Evridike'yi bulur ve ona sarılır. İkisi o günden sonra yan yana yürür. Kimi zaman biri önde, kimi zaman öbürü önde gider ve Orfeus artık korkmadan dönüp karısına bakabilir.
Yitirdiği birini geri getirmek için ölüler ülkesine inip eli boş dönen kişiler başka mitolojilerde de vardır. Japon anlatısında İzanagi, ölen karısı İzanami'yi geri almak için Yomi'ye iner. Karısı ondan kendisine bakmamasını ister, ama İzanagi yasağı çiğner ve karısının çürümüş bedenini görünce kaçar. Nors anlatısında Hermod, Baldur'u geri almak için Hel'in ülkesine gider. Hel'in koştuğu şart yerine gelmez ve Baldur ölüler arasında kalır.