Doğumun ve doğurganlığın koruyucusu sayılan ana tanrıçadır. Adı ağırlıkla Saha (Yakut) Türklerinin anlatılarında geçer. Dünya ağacında yaşadığına ve yeni doğan çocuğa canını, yani kutunu onun verdiğine inanılır. Kübey Hatun ya da Kübey Ana olarak anılır.
Anlatılarda dünya ağacı Ulukayın'ın gövdesinden beline kadar görünen, göğsünden çocuğa ve anaya süt veren yaşlı bir kadın olarak betimlenir. Ağaçtan çıkıp doğuma yardım etmesi, yaşamın gökten ve kutsal ağaçtan yeryüzüne inişini simgeler.
Doğumdaki Rolü
Çocuk isteyen kadınların ona yakardığı, doğum sırasında anayı ve bebeği onun koruduğu söylenir. Bir bebeğin dünyaya gelmesi için gereken canın dünya ağacından geldiği, bu canı taşıyıp veren varlığın da Kübey olduğu düşünülür. Bu yönüyle yalnızca doğuma yardım eden değil, yaşamın kaynağıyla bebeği buluşturan aracıdır.
Diğer Tanrıçalarla İlişkisi
İşlevi bakımından doğumun koruyucusu Umay ve doğurganlıkla ilişkilendirilen Ayzıt ile büyük ölçüde örtüşür. Bu üç figürün sınırları anlatıdan anlatıya değişir; kimi zaman ayrı tanrıçalar, kimi zaman aynı işlevin ayrı bölgelerdeki adları olarak görülür.
Kübey'i diğerlerinden ayıran başlıca yön, doğrudan dünya ağacıyla kurduğu bağdır: Umay gökle, Ayzıt güzellik ve bereketle anılırken Kübey, ağacın gövdesinde yaşayan ve oradan can dağıtan tanrıça olarak öne çıkar.