Yunan mitolojisinde Spartalı bir kahramandır. İkiz kardeşi Polideukes ile birlikte Dioskurlar adıyla anılır, bu ad Zeus'un oğulları demektir. Annesi Sparta kralı Tindareos'un karısı Leda'dır. Kız kardeşleri Helen ile Klitaimestra'dır.
Kastor at terbiyesiyle, Polideukes yumrukla ün salar. İkisi bir arada anıldığı için öyküleri de çoğunlukla ortaktır. Ayrıldıkları tek yer ölümdür. Kastor ölümlü doğar, kardeşinin özverisiyle tanrılar arasına katılır.
Doğumu ve Soyu
Babasının kim olduğu anlatıdan anlatıya değişir. Odisseia'da iki kardeş de Tindareos'un oğludur, eski bir destan geleneği ise ikisini de Zeus'a bağlar. Yerleşen anlatıda Leda aynı dönemde hem kocasından hem Zeus'tan gebe kalır. Kastor ile Klitaimestra Tindareos'un, Polideukes ile Helen Zeus'un çocuklarıdır. Kardeşlerin bir yumurtadan çıktığını söyleyen anlatım geç dönemdendir. İkizlerin sanatta taşıdığı keçe başlığın o yumurtanın kabuğundan kaldığı da söylenir.
Adı Yunancada kunduzu adlandıran sözcükle aynıdır, ikisi arasında bir anlam bağı olup olmadığı bilinmez. Eski şiirde sanı at terbiyecisidir. Atının adı Killaros olarak anılır. Kimi anlatıda genç Herakles'e silahlı dövüşü öğreten de odur.
Seferleri
Kardeşler çağın büyük ortak işlerinin hepsinde yer alır. Kalidon'u kasıp kavuran domuzu avlamak için Meleagros'un çağrısına uyanlar arasındadır. Altın postu aramak için İason'un Argo gemisine binerler. Yolculuk sırasında yolcuları yumruk dövüşüne zorlayan Bebrik kralı Amikos'u Polideukes yener. Sonradan İason ile Peleus'un yanında Pelias'tan öç almaya katıldıkları da anlatılır.
Teseus ile Peiritoos küçük Helen'i kaçırıp Attika'daki Afidna'ya götürdüğünde ikizler Attika'ya girer. Kız kardeşlerini kurtarır, Teseus'un annesi Aitra'yı tutsak alıp Sparta'ya götürürler. Atina'nın başına da Menesteus'u getirirler.
Ölümü
İkizlerin amcaoğulları İdas ile Linkeus da onlar gibi iki kardeştir. Babaları Messenialı Afareus'tur. Kavganın nedeni iki biçimde anlatılır. Birinde dört genç Arkadia'dan birlikte sığır kaçırır, İdas paylaşımda hile yapınca ikizler sürüyü geri alır. Öbüründe ikizler, İdas ile Linkeus'a nişanlı olan Levkippidler'i, yani Levkippos'un kızları Foibe ile Hilaeira'yı kaçırıp Sparta'ya götürür. Kastor'un Hilaeira'dan Anogon adlı bir oğlu olur.
Sonuç iki anlatıda da aynıdır. İkizler bir meşe kovuğuna gizlenip pusu kurar. Gözleri toprağın altını bile gördüğü söylenen Linkeus, Taigetos dağının tepesinden onları fark eder. İdas koşup Kastor'a mızrağını saplar. Polideukes kaçanların ardına düşer ve Linkeus'u öldürür. Zeus da İdas'ı yıldırımla yakar. Kastor'un Afidna önünde Atinalılarla çarpışırken düştüğünü söyleyen bir anlatım da vardır.
Paylaşılan Ölümsüzlük
Polideukes can çekişen kardeşinin başında ağlar ve onunla birlikte ölmeyi diler. Zeus ona bir seçim bırakır. Ya ölümden ve yaşlılıktan kurtulup Olimpos'ta tanrılarla oturacaktır, ya da ölümsüzlüğünü kardeşiyle bölüşecektir. Polideukes hiç duraksamadan ikincisini seçer.
O günden sonra ikizler bir gün göğün katında, bir gün Sparta yakınındaki Terapne'de yerin altında yaşar. Odisseia aynı düzeni başka sözlerle anlatır. İki kardeş toprağın altında yatar ama gün aşırı dirilir ve tanrılar gibi saygı görür. İlyada'da ise Helen Truva surlarından kardeşlerini arar ve göremez, çünkü ikisi de Sparta toprağına gömülmüştür. Sonraki çağda Kastor ile Polideukes göğe yerleştirilip İkizler takımyıldızı olur.
Tapımı ve İzleri
Sparta'nın baş koruyucuları sayılırlar. Kentin iki kralı ile iki kardeş arasında bağ kurulur. Simgeleri iki dikey direğin yatay bir sırıkla birleştirildiği dokanadır ve ordunun önünde taşınır. Spartalılar iki tanrı adına ant içer. Savaşa girerken çalınan ezgi Kastor'un adını taşır.
Denizcilerin de kurtarıcısıdırlar. Fırtınaya tutulan gemiciler onlara ak kuzu adar. Direklerde ve halatlarda beliren ışığın ikizlerin gelişi olduğuna inanılır. Atina'da Anakes, yani efendiler adıyla tapılır, evlerde onlara sofra kurulur.
At terbiyecisi ve atlıların koruyucusu olarak Kastor'un işlevi, Kazak ve Kırgız inancında atı ilk ehlileştiren ve atların koruyucusu sayılan Kambar ile yan yana düşer. Biri tanrılaşmış bir kahraman, öbürü bir hayvan iyesidir. Benzerlik anlatıda değil, atçılığın kutsal bir ustaya bağlanmasındadır.