İnsan yiyen, doymak bilmez canavardır. Ağırlıkla Kazak, Kırgız ve Orta Asya Türklerinin masal ve destanlarında geçer. Adının, yutmak ve oburca yemek anlamına gelen bir kökten geldiği düşünülür; bu köken, varlığın en belirgin özelliği olan sınırsız açlığını yansıtır.
İki ayrı biçimde betimlenir. Kimi anlatılarda çok başlı, dev bir canavar olarak, çoğunlukla yedi başlı görünür. Kimi anlatılarda ise Jalmavuz Kempir, yani insan yiyen yaşlı bir cadı kocakarı biçimindedir. Bu ikinci biçim, masalların en korkulan düşmanlarındandır.
İnsan Yemesi
Asıl özelliği insan, özellikle de çocuk yemesidir. Kurbanını kandırıp yakalar, çoğu zaman onu boğazından ya da can damarından tutar. Doymak bilmezliği yüzünden geçtiği yeri kırıp geçirir; kendisini durduramayan bir açlığın somut biçimidir.
Kocakarı biçimindeki Yalmavuz sık sık su kıyısında görünür. Su başına gelen, çamaşır yıkayan ya da su içen kişiyi yakaladığı, kimi anlatılarda onu suya çektiği anlatılır. Bu yönüyle sıradan bir canavar değil, insanın günlük hayatının içine sızan tekinsiz bir varlıktır.
Gizli Canı
Bazı masallarda Yalmavuz'un canı bedeninde değil, dışarıda saklı tutulur; canı bir kutuda, bir hayvanın içinde ya da uzak bir yerde gizlidir. Kahraman ancak bu gizli canı bulup yok ederek onu öldürebilir; bedenine vurmak onu alt etmeye yetmez. Bu motif, kötülüğün kolayca yok edilemeyişini anlatan yaygın bir masal ögesidir.
Çok başlı biçimindeyse, kesilen başların yerine yenisinin çıkması gibi motiflerle birlikte anlatılır; bu da onu alt etmenin güçlüğünü vurgular.
Yelbegen ile İlişkisi
Çok başlı ve insan yiyen bir canavar olması bakımından Altay anlatılarındaki Yelbegen ile aynı kökten geldiği kabul edilir. İkisinin ortak bir eski canavar tasavvurunun bölgesel biçimleri olduğu düşünülür; Yelbegen daha çok Altay ve Sibirya'da ay ve güneşi yutan canavar olarak, Yalmavuz ise Kazak ve Kırgız anlatılarında insan yiyen kocakarı olarak öne çıkar.