Nanşe, Sümer mitolojisinde balıkların, kuşların ve bataklıkların tanrıçasıdır. Aynı zamanda düşleri yorumlar, kehanette bulunur ve güçsüzü koruyan bir adalet tanrıçası olarak anılır. Güney Mezopotamya'nın sazlıklarla örtülü kıyısında yaşayan balıkçıların ve kuş avcılarının dünyası onun alanıdır.
Tapımının merkezi Lagaş devletinin güney ucundaki Nina kentidir. Buradaki kutsal bölge Sirara adıyla anılır, tapınağı Esirara'dır. Lagaş'ın yerel tanrı kurulunda kardeşi Ningirsu'dan sonra ikinci sırada durur.
Ailesi
Enki ile Damgalnuna'nın kızıdır ve Eridu'da doğduğu söylenir. Asalluhi de Enki'nin çocukları arasında onun kardeşi sayılır. Dünyanın düzenini anlatan bir metinde babası Enlil olarak geçer, ama bu yalnız o metinde görülen bir ayrıntıdır.
Lagaş'ın baş tanrısı Ningirsu onun kardeşi sayılır. Bu ad, Ninurta'nın Lagaş'taki adıdır. Ningirsu Enlil'in oğlu olduğu için bu kardeşlik kan bağından değil, aynı ülkenin tanrıları olmalarından gelir. Eşi pek az bilinen tanrı Nindara'dır, kızı ise Ninmar'dır. Evliliği her yıl bir bayramla kutlanır.
Ninhursag ile Enki anlatısında Nazi adıyla geçer. Enki'nin bedeni sekiz yerden hastalandığında Ninhursag her yara için bir tanrı doğurur ve boğazındaki ağrı için doğan Nazi'dir. Anlatının sonunda Nindara ile evlenmesi buyrulur.
Kuşlar ve Balıklar
Adı yazılırken bir tapınak işaretinin içine balık işareti konur. İlahilerde adları tek tek sayılan balıklar onun sürüsü gibi anlatılır ve balıkçılar ona yakarır. Simgesi bir su kuşudur. Bu kuşun hangi tür olduğu tartışmalıdır, kaz, kuğu, karabatak ya da pelikan olabileceği ileri sürülür.
Bir anlatıda Nanşe bu kuşu kendine seçer, bir tapınak kurar ve kuşları orada toplar. Enki'nin dünyayı düzenlediği metinde ona açık denizin yönetimi verilir, boğulmak üzere olanı kurtarabileceği söylenir. Aynı metinde İnanna onun kuşunu kıskanır.
Düş Yorumcusu
Nanşe tanrıların düş yorumcusu diye anılır. Bu yönü en açık biçimde Lagaş yöneticisi Gudea'nın kil silindirlerinde görülür. Gudea düşünde gördüklerini anlayamayınca kayıkla Nina'ya gider ve düşü Nanşe çözer. Göğü kaplayan iri adam kardeşi Ningirsu'dur ve tapınağının yeniden yapılmasını istemektedir. Altın kalem tutan kadın ise Nisaba'dır. Gudea bu yazıtlarda Nanşe'yi annesi olarak anar.
Adalet ve Yeni Yıl
Ona yazılmış uzun bir ilahi, Nanşe'yi öksüzün, dulun, borcu yüzünden köle düşenin ve sığınacak yer arayanın koruyucusu olarak anlatır. İnsanın içini görür, zorbalığı, sınır taşını yerinden oynatanı ve eksik tartanı cezalandırır. Ağırlık ve ölçüler onun önünde belirlenir.
Yeni yılda Nanşe hizmetkârlarını sıraya dizip tek tek gözden geçirir. Yazıcısı Nisaba kayıtları tutar, Nisaba'nın eşi Haya sadık olanı levhaya yazar, sadakatsizi siler. Sözcüsü Hendursaga buyruklarını duyurur, iyiyi kötüden ayırır ve anlaşmazlıkları çözer.
Tapımı ve İzleri
Lagaş'ın ilk hanedanını kuran Urnanşe adını ondan alır ve tanrıçaya Girsu'da bir tapınak yaptırır. Ondan sonra gelen yöneticiler de tanrıçanın tapınaklarını onarır, Gudea Sirara'daki tapınağını yeniden kurar. Bazı sunular kanal kıyılarında yapılır.
Lagaş'ın gücü sönünce tapımı da geriler, ama tümden unutulmaz. Ur'da Ningal'in çevresindeki tanrılar arasına katılır, güneydeki Deniz Ülkesi hanedanı onu koruyucu tanrıça olarak benimser. Adı sunu listelerinde ve bağış taşlarında MÖ 6. yüzyıla kadar görülür.