Sümer anlatısında bilgelik ve tatlı su tanrısı Enki'nin eşidir. Kocasının gölgesinde kalan, kendi başına anlatısı olmayan bir tanrıçadır; buna karşın en eski tanrı listelerinden itibaren adı geçer ve tapımı yüzyıllarca sürer.
Yeri, Sümer tanrı düzeninde büyük tanrıların eşlerine ayrılan yerdir: yönetmez, buyurmaz, ama araya girer. İnsanın doğrudan ulaşamayacağı bir tanrıya sözünü ulaştıran taraf odur. Akad metinlerinde Damkina adıyla anılır.
Adı
Adı Sümercede beyin ulu eşi anlamına gelir. Buradaki bey, adı anılmadan doğrudan Enki'yi karşılar; tanrıçanın adı yalnızca kiminle evli olduğunu söyler.
Adın içindeki bu sözcük aynı zamanda Enki'nin kenti Eridu ile yazıda bağlantılıdır; ad, tanrıçayı hem kocasına hem de o kente bağlar. Aynı adlandırma mantığı Enlil ile eşi Ninlil'de de görülür: eşin adı, kocanın adının dişil eşleniğidir.
Sonraki dönemlerde ad kısalır ve Damkina biçimini alır; kaynaklarda birkaç ara biçim daha görülür.
Enki'nin Eşi
Kocasıyla birlikte yeraltındaki tatlı su okyanusu Apsu'nun dibindeki konakta oturur. Bu konak, Sümer anlatısında tanrıların en bilgesinin evidir; İsimud kapısını bekler, tanrıça ise içeridedir.
Anlatılarda kocasının işlerine karışmaz. Enki'nin kurnazlıkları, verdiği sözler ve kaptırdığı me'ler hep onsuz geçer. Metinlerde adı, olayların içinde değil, sıralamaların ve dua formüllerinin içinde durur.
Çocukları
Çocukları arasında en çok anılan, arıtma ve büyü tanrısı Asalluhi'dir. Büyü metinlerinde kalıplaşmış bir sahne vardır: hastalığı gören Asalluhi babasına koşar, ne yapacağını sorar ve Enki ona sözü öğretir. Damgalnuna bu ailenin anasıdır.
Kuşların ve balıkların, ayrıca rüyaların ve adaletin tanrıçası Nanşe de kızları arasında sayılır. Kanalların ve sulamanın tanrısı Enbilulu da bu soydan gösterilir.
Soy listeleri kaynaktan kaynağa değişir ve her metin aynı çocukları saymaz. Ortak kalan, ailenin Eridu merkezli olması ve çocukların hepsinin suyla, arınmayla ya da bilgiyle ilgili işler taşımasıdır.
Aracılık ve Arınma
Kendine ait belirgin bir alanı yoktur; taşıdığı iş kocasınınkinin uzantısıdır. Kocası gibi arınma ve kötülük kovma törenleriyle anılır, bu törenlerde adı okunur.
Asıl işlevi aracılıktır. Yakaran kişi doğrudan Enki'ye seslenmek yerine, tanrıçadan kocasının katında kendisi için söz söylemesini ister. Mezopotamya dininde yaygın olan bu yol, tanrıyla insan arasına her zaman birinin girmesini gerektirir; kimi zaman bu bir vezirdir, kimi zaman eş.
Buyruğundaki iki yardımcı ruhun adları da bu dünyaya uyar: biri işitme, öbürü kulak anlamına gelir. Enki ailesinde bilgi ve duymak, gücün kendisinden önce gelir.
Ninhursag ile Karıştırılması
Enki'nin eşi sorulduğunda kaynaklar tek bir ad vermez. Ana tanrıça Ninhursag ile Enki arasında geçen ünlü anlatıda ikisi eş gibi görünür ve bazı metinlerde iki tanrıçanın adı birbirinin yerine kullanılır.
Buna karşın ikisi genellikle ayrı tanrıçalardır. Ninhursag'ın kendi eşi başka bir tanrıdır ve kendi tapınakları, kendi kentleri vardır; Enki ile ilişkisi bir evlilikten çok o anlatıya özgüdür. Tanrı listelerinde Enki'nin eşi olarak yazılan ad Damgalnuna'dır.
Bu karışıklık Sümer metinlerinin genel bir özelliğidir: aynı işlevi taşıyan tanrıçalar zamanla birbirine yaklaşır, kimi listede birleştirilir, kimi listede ayrı tutulur.
Tapımı
Başlıca tapım yeri kocasının kenti Eridu'dur; ayrıca güneyde bir başka kent onun adıyla anılan tapınağıyla bilinir. Sonraki dönemlerde kuzeydeki büyük kentlerde de adına yapılar kurulmuştur.
Adı, hanedanlık öncesi döneme uzanan en eski ilahi derlemelerinden birinde geçer. Bu, onu Sümer tanrı düzeninin sonradan eklenmiş değil, en erken katmanına ait bir tanrıçası yapar.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Güçlü bir tanrının eşi olan ve asıl işi araya girmek olan tanrıça başka geleneklerde de bulunur. Mısır anlatısındaki İsis büyüsüyle araya girer ve tanrıların kararını değiştirir; ne var ki onun kendi anlatısı, kendi yolculuğu ve kendi gücü vardır. Damgalnuna'nın böyle bir öyküsü yoktur.
Nors anlatısındaki Frigg daha yakın durur: o da baştanrının eşidir, o da bilir ve araya girer, kendi başına anlatısı ise azdır. İkisinin ortak yanı, güçlerinin kendilerinden değil, sözlerini kime söyledikleri gerçeğinden gelmesidir.
Sümer'in kendi içinde ise Ninlil ile aynı yeri paylaşır. İkisi de adını kocasının adından alır, ikisi de o kentin baş tanrısının yanında anılır. Fark şudur: Ninlil'in kendi anlatısı vardır ve orada başına gelenleri kendi taşır; Damgalnuna'nın adı ise hep bir başkasının işinin kenarında geçer.