söylence
/nors/yörmungandr
_

Yörmungandr

Yörmungandr — Nors Mitolojisi
Yörmungandr.
Jörmungand, Midgard Yılanı, Dünya Yılanı, Miðgarðsormr olarak da bilinir.
Dünyayı çevreleyen, Tor'un düşmanı dev yılan.

Nors mitolojisinde dünyayı çevreleyen dev deniz yılanıdır. Loki ile dev kadın Angrboða'nın çocuğudur. Kurt Fenrir ile ölüler ülkesinin hükümdarı Hel onun kardeşleridir. Kuzey dilindeki adı koca canavar diye anlaşılır. Adın ilk yarısı olağanüstü büyüklüğü, ikinci yarısı uzun gövdeli doğaüstü varlıkları karşılar.

İnsanların ülkesi Midgard'ı saran denizde yaşadığı için Midgard yılanı diye de anılır. Öyle büyümüştür ki gövdesi bütün karaları çepeçevre kuşatır ve kendi kuyruğunu ağzına alır. Bu duruş onu bir canavar olmaktan çıkarıp bir sınır hâline getirir. Dünyanın kıyısı, yılanın halkasının kapandığı yerdir. O kuyruğunu bıraktığı gün dünyanın düzeni de bozulacaktır.

Denize Atılması

Loki'nin dev kadından olan üç çocuğunun tanrılara felaket getireceği bildirilince baştanrı Odin onları Asgard'a getirtir ve her birine ayrı bir yer biçer. Hel ölüler ülkesinin başına geçirilir, Fenrir sihirli bir bağla bağlanır, yılan ise karaları saran derin denize atılır.

Atıldığı sularda durmadan büyür ve sonunda dünyanın çevresini dolanacak boya ulaşır. Tanrıların onu ortadan kaldırmak yerine uzağa atmakla yetinmesi, sonu geciktirmekten öteye geçmez. Kehanet önlenmez, yalnızca ertelenir. Bu, kardeşi Fenrir'in başına gelenle aynı hesaptır. Tanrılar yok edemedikleri tehdide bir yer verirler, verdikleri yer de onun dünyanın sonuna kadar orada beklemesini sağlar.

Tor ile Karşılaşmaları

Gök gürültüsü tanrısı Tor ile arasındaki düşmanlık Kuzey anlatılarının en çok işlenen konularındandır. İkisi üç kez karşı karşıya gelir ve ilk iki karşılaşmada hesap kapanmadan kalır.

İlki, tanrının kiminle güreştiğini bilmediği bir sınav sırasında olur. Dev Utgarda-Loki'nin sarayında Tor'dan yerdeki bir kediyi kaldırması istenir. Tanrı bütün gücüyle asılır ama hayvanın ancak tek ayağını yerden kesebilir. Sonradan o kedinin dünyayı saran yılan olduğu, kalkan ayağın ise yılanın göğe değecek kadar gerilmesi anlamına geldiği söylenir. Bütün sınav bir yanılsamadır ve devlerin tanrıdan ne denli korktuğunu gösterir.

İkinci karşılaşma bir balık avıdır. Tor, dev Himir ile denize açılır ve devin geri dönme uyarılarına karşın kürek çekmeyi sürdürür. Dev yem vermeyi reddedince tanrı onun en büyük öküzünün başını koparıp oltasına takar. Yem yutulur ve ipin ucundaki yılan yüzeye çekilir. Tanrı öyle bir güçle asılır ki ayakları teknenin tabanını delip geçer ve deniz dibine basar. Zehir damlayan baş sudan çıktığında ikisi göz göze gelir. Tam çekiç kalkmışken korkuya kapılan dev ipi keser ve yılan sulara gömülür.

Bu avın sonu kaynaktan kaynağa değişir. Yaygın anlatı ipin kesildiğini ve yılanın kurtulduğunu söyler. Daha eski şiirlerde ve Kuzey'de bulunan Viking çağı taş kabartmalarında ise tanrı çekicini indirir ve yılanı orada öldürür. Burada yılanı dünyanın sonuna kadar yaşatan yaygın anlatı izlenir, çünkü sonun anlatısıyla ancak bu biçim uyuşur.

Ragnarök

Ragnarök geldiğinde yılan kuyruğunu ağzından bırakır. Denizler kabarır, sular karaya taşar ve o gövdesini kıvırarak kıyıya çıkar. İlerlerken göğe ve suya zehir püskürtüp havayı da denizi de yaşanmaz kılar. Kabaran sular, ölülerin tırnaklarından yapılmış Naglfar adlı gemiyi yüzdürür ve düşman güçler ovaya böyle taşınır.

Son savaşın verildiği Vigrid ovasında Tor ile üçüncü ve son kez karşılaşır. Tanrı yılanı öldürür, ama üzerine püskürttüğü zehirden kurtulamaz. Dokuz adım atar ve yere yığılıp can verir. İkisinin birbirini öldürmesi, aralarındaki hesabın baştan beri iki taraflı olduğunu gösterir. Yılan tanrının önüne çıkan bir canavar değil, dengidir.

Kuşatan Yılan

Suları ya da dünyayı çevreleyen dev yılan başka mitolojilerde de bulunur. Türk anlatısında yeraltı denizinde yaşayan Abra ile Yutpa aynı tasavvurun iki yüzüdür, biri koruyucu öbürü yıkıcıdır. Mısır anlatısında Apofis her gece güneş teknesinin yolunu keser. Aradaki fark sonuçtadır. Orada yılan her gece yenilir ve güneş yeniden doğar, Kuzey'de ise yılan sonunda karaya çıkar ve dünya biter.

Fırtına tanrısının dev yılanla dövüşmesi de yaygın bir kalıptır. Japon anlatısında Susanoo, sekiz başlı Yamata no Oroçi'yi öldürür ve yılanın gövdesinden bir kılıç çıkar. Orada yılan kesin olarak ölür, öldüren ise sağ kalır. Yunan anlatısındaki Hidra ile yakınlık zehirdedir, o da öldürüldüğü hâlde zehriyle sahibini vurur. Kuzey'deki karşılaşmayı ikisinden de ayıran, öldürenin de aynı anda ölmesidir.

Kuzey mitolojisinin öbür büyük yılanı Nidhogg ile karıştırılmamalıdır. Nidhogg dünya ağacı İgdrasil'in köklerini kemirir ve düzeni aşağıdan aşındırır. Midgard yılanı ise dünyayı dışarıdan kuşatır ve düzenin sınırını çizer. Biri temeli yer, öbürü çevreyi tutar.

Bağlantı grafiği

Bu maddenin bağlandığı ve buraya bağlanan 20 madde, aralarında 68 bağlantı.

Paylaş

Bu madde paylaşıldığında aşağıdaki kartla görünür; bir ucun üzerine gelince o ucun kartı gösterilir.