Göğün iyilikçi tanrısı Ülgen'in yedi oğlundan biridir. Kardeşleriyle birlikte Ak Oğlanlar ya da Kıyat diye anılır. Doğayla ilişkilendirilir. Bitkilere can verdiği, doğanın yeşermesini ve baharın gelişini yönettiği söylenir.
Adı doğrudan yeşil sözcüğünün eski biçimidir. Yedi kardeş içinde adı ile işi arasındaki bağ en açık olanıdır.
Yeşerme
Türk anlatısında yeşil, bitkinin rengi olmaktan çok yeniden canlanmanın işaretidir. Kışın çekilip ilkbaharda geri gelen yaşam, göğün buyruğuyla açıklanır. Bozkırda otun yeşermesi sürünün yaşamasıyla aynı şey olduğu için bu, süs niteliğinde bir konu değildir. Yılın döndüğü gün, halkın yılı çıkarıp çıkaramayacağının belli olduğu gündür.
Yeşermenin ayrı bir oğula verilmesi, Türk inancındaki iş bölümünün nasıl kurulduğunu iyi gösterir. Toprağın bereketi Etügen'e, yağmurun gönderilmesi doğrudan Ülgen'e bağlıyken, bitkinin canlanması ayrı bir ada verilmiştir. Aynı olayın üç ayrı basamağı üç ayrı güce paylaştırılmıştır.
Yerle göğü birleştiren Ulukayın'ın hep yapraklı ve diri anlatılması da bu düşünceye bağlanır. Kuruyan ağaç yolun kapanması demektir.
Ak Oğlanlar Arasındaki Yeri
Yedi kardeşin hepsi babaları gibi gökte oturur ve hiçbiri kötücül sayılmaz. Her biri göğün ayrı bir katını ve yeryüzünde belirli bir işi yönetir. Yeraltındaki karşıtları Erlik'in Kara Oğlanlar diye anılan dokuz oğludur.
Kardeşi Karakuş Han ile birlikte, adı doğrudan bir varlığı ya da rengi karşılayan ikiliyi oluşturur. Öbür beş kardeşin adı bir durumu ya da niteliği anlatır. Bu ayrım Erlik'in oğullarında da görülür. Orada da Kömür Han ile Temir Han maddeye, kalanlar duruma bağlıdır.
Kaynaklardaki Durumu
Yedi oğlun adları Altay Türklerinden derlenen şaman malzemesinde bir liste olarak geçer. Her birine ayrı bir alan verilmesi sonraki dönemde düzenlenen Türk mitolojisi sözlüklerinde ortaya çıkmıştır ve çoğunlukla adın kendisinden türetilmiştir.
Yaşıl Han'da bu türetme en kolay yapılanıdır ve bu yüzden en az tartışılan yakıştırmadır. Altay kayıtlarında ad Yajıl biçiminde de yazılır. Kendisine ait ayrı bir anlatı ya da tören derlemelerde bulunmaz.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Bitkinin kuruyup yeniden yeşermesi çoğu mitolojide bir anlatıya bağlanır. Sümer'de çoban tanrı Dumuzi yılın yarısını yeraltında geçirir, öbür yarısında yerini kız kardeşi Geştinanna alır. Yunan anlatısında Persefone yeraltı ile yeryüzü arasında aynı biçimde bölünür ve annesi Demeter'in yası mevsimleri kurar.
Yaşıl Han'ı bunlardan ayıran, ortada bir kayıp bulunmamasıdır. Orada yeşerme bir ölüm ve dönüş anlatısının sonucudur, burada ise bir oğula verilmiş bir iştir. Türk anlatısı mevsimi bir acıya değil bir görev dağılımına bağlar.