Dede Korkut anlatılarında adı geçen Oğuz beylerindendir. Bügdüz boyunun kitaptaki temsilcisi sayılır ve her anıldığında bıyığıyla birlikte anılır. Öfkesi tuttuğunda bıyıklarından kan çıktığı söylenir, bu yüzden bıyığı kanlı diye tanınır.
Serüveni anlatılan bir boyu yoktur, buna karşılık adı beş ayrı boyda geçer ve bir bölümünde yalnızca Emen diye anılır. Salur Kazan'ın yardımına yetişen beyler sayılırken, bin Bügdüz'ün başındaki bey olarak ordu düzülürken, Yigenek'in dayısı olarak, Tepegöz karşısında yenilen beyler arasında ve son boyun ayaklanan beylerinden biri olarak görünür.
Adı ve Boyu
Bügdüz, yirmi dört Oğuz boyundan biridir. Oğuz Kağan'ın altı oğlunun en küçüğü olan Deniz Han'ın soyundan gelir ve Üçok koluna bağlıdır. Aynı koldan sayılan öbür üç boy Iğdır, Yıva ve Kınık'tır. Adın anlamı için "herkese alçak gönüllü, hizmet eden" karşılığı verilir. Boyun ongunu çakır kuşudur, toy sofrasında ona ayrılan pay ise koyunun aşıklı denen parçasıdır.
Boy adı on birinci yüzyıl sözlüğünde sayılan yirmi iki Oğuz bölüğünün sekizincisidir. Anadolu'da boyun adını taşıyan yerleşmeler on altıncı yüzyıl kayıtlarında yirmi ikiyi bulur, bugüne bunlardan yalnızca birkaçı kalmıştır.
Peygamberi Gören Bey
Kitapta ona ayrılan tanıtma dizeleri onu bütün öbür beylerden ayırır. Varıp peygamberin yüzünü gören, gelip Oğuz'da onun sahabesi olan kişi diye anılır. Bu söz Oğuz beyleri içinde yalnız onun için söylenir.
Oğuz beylerinin çağı ile peygamber çağı arasında uzun bir aralık vardır. Dizelerin işi tarih vermek değil, Oğuz'un İslam'la bağını tek bir kişinin üzerinden kurmaktır. Aynı düşünce başka Oğuznâme rivayetlerinde Dede Korkut'a bağlanır, orada yeni peygambere elçi giden odur.
Kazan'ın Yanında
Salur Kazan'ın obası yağmalandığı boyda beyler birer birer yetişir ve her biri kendi tanıtma dizeleriyle sayılır. Gelen bey "çal kılıcını ağam Kazan, yetiştim" der. Bügdüz Emen bu sayımın sonlarında, Kara Göne, Kara Budak ve Bamsı Beyrek gibi adların ardından görünür. Peygamberi görmüş olduğu da burada söylenir.
Uruz'un tutsak düştüğü boyda ordu toplanırken adı başka türlü geçer, bin Bügdüz'ün başı Emen diye anılır. Burada bir yiğit olarak değil, bir boyun beyi olarak sayılmaktadır. Oğuz ordusunun boylardan kurulduğu bu sayımda görülür.
Yigenek'in Dayısı
Kazılık Koca Düzmürd Kalesi önünde tutsak düşüp on altı yıl kalede kalınca, onu kurtarmayı ilkin Bügdüz Emen dener. Kaleye altı kez varır ve altısında da alamaz. Kendi ağzından anlattığında bu sayı yediye çıkar, anlatıcının sözü ile beyin sözü bu noktada birbirini tutmaz.
Kazılık Koca'nın oğlu Yigenek babasının tutsaklığını öğrenince Bayındır Han'dan asker ister ve yirmi dört sancak beyiyle yola çıkar. Yolda gördüğü düşte bir atlıyla karşılaşır, mızrağını saplayacakken göz ucuyla bakıp onun dayısı Emen olduğunu anlar. Dayısı kaleye yedi kez varıp alamadığını söyler, kendisinden daha yiğit çıkamayacağını ileri sürerek geri dönmesini öğütler.
Yigenek'in düşteki karşılığı kitabın en açık sözlü sitemlerinden biridir. Dayısına, adı belli beylerle yürümediğini, beş akçalık ücretli askerleri yoldaş ettiğini ve kaleyi bu yüzden alamadığını söyler. Düş anlatıldığında dayısının yakında olduğu ortaya çıkar, ikisi beylerle birlikte kaleye yürür. Kaleyi sonunda Yigenek alır ve babasını kurtarır.
Tepegöz Karşısında
Tepegöz'ün Oğuz'u kırdığı boyda telef olan beyler ad ad sayılırken Bügdüz Emen de anılır. Onun için ölüm değil zebun olmak denir, yani yaratığın elinde çaresiz kalıp yenilmiştir. Aynı söz Kara Göne için de kullanılır. Buna karşılık demir giyimli Mamak helak olur, Alp Rüstem şehit düşer, ak sakallı Aruz Koca kan kusar ve Kıyan Selçuk'un ödü yarılır.
Ayrım önemlidir. Bügdüz Emen bu boydan sağ çıkar ve son boyda yeniden at üstünde görünür. Bir listenin hem ölenleri hem yenilenleri toplaması, boyların tek bir zaman çizgisine dizilmediğini gösterir.
Dış Oğuz Ayaklanmasında
Son boyda Dış Oğuz beyleri Kazan'a başkaldırır ve Bügdüz Emen bu yanda görünür. Aruz Koca beylerini çağırdığında ilk çağrılan addır. Aruz Koca'nın Kazan'a düşmanlığını bildirmesini "iyi demişsiniz" diye onaylayan da odur. Beyler mushaf üzerine ant içip onun dostuna dost, düşmanına düşman olacaklarını söylerler. Ardından Bamsı Beyrek bu yemine katılmadığı için öldürülür.
İki yan karşılaştığında her bey karşı yandan bir karîm gösterir, yani hasmı olacak hısmını seçer. Aruz Koca Kazan'ı ister, Bügdüz Emen ise Ters Uzamış'ı. Savaş Aruz Koca'nın ölümüyle biter, kalan Dış Oğuz beyleri atlarından inip bağışlanma diler. Bügdüz Emen de bu beylerin arasındadır.
Bu duruş boyunun yeriyle çelişir görünür. Bügdüz Üçok kolundandır, oysa burada karşı yanda durmaktadır. Kimi çalışmalar bunu, beyin kendi kolundaki beylere küsüp oymağıyla öbür yana geçmesiyle açıklar.