Kedi biçiminde betimlenen koruyucu tanrıçadır. Evin, kadınların, doğumun ve çocukların gözeticisi sayılır. Güneş tanrısı Ra'nın kızıdır ve tanrının düşmanlarını kovan Ra'nın Gözü tanrıçalarından biridir. Aşağı Mısır'ın koruyucusu olarak anılır, Yukarı Mısır'da aynı yeri aslan başlı Sekhmet tutar.
Adının en eski biçimi Bast'tır, sondaki sesi belirtmek için sonraki dönemlerde Bastet yazılmıştır. Anlamı tartışmalıdır. Yaygın bir açıklama adı merhem kabını gösteren işaretle bağlar ve merhem kabının sahibi diye okur. Bu okuma tanrıçayı kokulu yağlarla ve koruyucu merhemlerle ilişkilendirir.
Aslandan Kediye
En eski izleri üçüncü binyıla, ikinci hanedan dönemine iner. Başlangıçta yelesiz bir dişi aslan başıyla, savaşçı ve ürkütücü bir tanrıça olarak resmedilir. Korkunun hanımı ve kırımın hanımı gibi sanları bu ilk yüzünden kalmadır.
Zamanla görüntüsü yumuşar. Yeni Krallık'tan sonra, özellikle üçüncü ara dönemde aslanın yerini evcil kedi alır. Geç dönemde artık oturan bir kedi ya da kedi başlı bir kadın olarak betimlenir. Aslan yönü büsbütün silinmez, öfkelendiğinde eski yüzüne döneceğine inanılır. Bu yüzden ondan hem yardım istenir hem çekinilir.
Elinde çoğunlukla sallanarak çalınan madeni bir çıngırak, kolunda dişi aslan başlı bir göğüslük taşır. Yanı başında beslediği yavru kediler, doğurganlıkla ve annelikle kurulan bağın işaretidir. Küçük heykelleri kaymaktaşından yontulur, muskaları evlerde ve boyunlarda taşınırdı.
Ra'nın Gözü
Ra'nın gözü, tanrıdan ayrılıp kendi başına davranabilen dişil bir güçtür ve farklı anlatılarda farklı tanrıçalarla özdeşleştirilir. Bastet bu gözün yatışmış, koruyucu yüzüdür. Öfkeyi ve kırımı Sekhmet taşır, yumuşamış hali Hator ile Bastet'te görünür. İki tanrıça kimi metinlerde kız kardeş sayılır ve aynı gücün iki yüzü diye anlatılır.
Güneş kayığında babasının yanında yol alır. Gece yolculuğunda kayığı yutmaya çalışan kaos yılanı Apofis'e karşı savaşmak ona düşen işlerdendir. Mezar resimlerinde kutsal ağacın altında yılanı bıçakla kesen büyük kedi çoğunlukla güneş tanrısının kendi biçimi sayılır. Kedinin bu sahnedeki yeri, düzenin düşmanını yok eden hayvan olarak taşıdığı anlamı gösterir. Bastet'in kedi biçimi de aynı düşünceden beslenir.
Ailesi
Babası Ra'dır. Kimi geç anlatılar annesini İsis diye verir. Aynı dönemde adı, İsis'in canı anlamına gelecek biçimde de yorumlanmıştır. Bu, ses benzerliğine dayanan sonradan kurulmuş bir açıklamadır ve tanrıçanın eski Mısır'daki asıl adıyla ilgisi yoktur.
Oğlu, aslan başlı savaş tanrısı Mahes'tir. Mahes Aşağı Mısır'da Bastet'in, Yukarı Mısır'da Sekhmet'in oğlu sayılır. İki tanrıçanın bölgeye göre birbirinin yerini tutması en açık burada görülür. Kimi geç dönem metinleri Bastet'i yaratıcı tanrı Ptah'ın eşi olarak da anar. Memphis'in kendi düzeninde bu yer Sekhmet'e aittir, burada da izlenen görüş yerel geleneklerin aynı boşluğu ayrı tanrıçalarla doldurduğudur.
Bubastis
Tapımının merkezi Nil Deltası'ndaki Bubastis kentidir. Kentin Mısırca adı Per-Bastet, yani Bastet'in Evi demektir. Bubastis bu adın Yunanca söylenişidir. Tapınağı, iki yandan gelen su kollarının ortasında ada gibi kalan bir alanda durur. Çevresini kabartmalarla bezeli bir duvar sarar, içinde yüksek ağaçlardan bir koru vardır. Kent zamanla yükseldiği, tapınak ise yerinde bırakıldığı için avlunun içi çevredeki yollardan bakılınca görünürdü.
Yılın belli bir zamanında yapılan şenliği Mısır'ın en kalabalık törenlerindendi. Eski çağdan kalan bir aktarıma göre ırmak yoluyla gelen kayıklar kadın erkek dolardı. Kadınlar çalpara çalar, erkekler kaval öttürür, kalanlar şarkı söyleyip el çırpardı. Kayıklar kıyıdaki kasabaların önünde durur, karşılıklı takılmalar ve şakalar edilirdi. Aynı aktarım şenliğe katılanların yedi yüz bini bulduğunu ve o günlerde yıl boyunca içilenden çok şarap içildiğini söyler.
Kedinin Kutsallığı
Kedi Mısır evinde yalnızca sevilen bir hayvan değil, işe yarayan bir koruyucudur. Tahıl ambarını fareden, evi yılan ve akrepten temizler. Bastet'in evi koruyan tanrıça olması bu somut işten ayrı düşünülemez. Tanrıçanın yaptığı iş, kedinin evde yaptığı işin büyütülmüş halidir.
Ölen kediler mumyalanır ve kutsal gömütlere konurdu. Bubastis'te ve başka merkezlerde yüz binlerce kedi mumyası bulunmuştur. Bunların çoğu adak olarak sunulmuş yavru kedilerdir. Yapılan incelemeler, tapınak çevresinde bu iş için kedi yetiştirildiğini göstermiştir.
Kediye zarar vermek ağır bir suçtu. Geç dönemde bir kediyi öldürenin, kaza sonucu bile olsa ölümle cezalandırıldığı aktarılır. Evin kedisi öldüğünde ailenin yas tuttuğu, yas işareti olarak kaşlarını kazıdığı söylenir.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Mısır'ın kendi içinde en yakın karşılığı cüce tanrı Bes'tir. İkisi de evi, lohusayı ve bebeği gözetir, ikisinin de muskaları yatak odalarında bulunur. Aradaki fark tavırdadır. Bes kötülüğü gürültüyle ve çirkin yüzüyle ürkütüp kaçırır, Bastet ise eve giren zararlıyı sessizce avlar.
Mısır'a gelen Yunanlar onu Artemis ile bir tutmuştur. Benzerlik ikisinin de bakireliği değil, avcı ve koruyucu yanlarının bir arada bulunmasıdır. Artemis hem yaban hayvanının hem doğuran kadının koruyucusudur, Bastet de aynı biçimde hem avlayan hem esirgeyen tanrıçadır.
Türk inancında evin kendi koruyucusu bir varlığı olması düşüncesi Ev İyesi ile karşılanır. Ev İyesi eve bağlı bir iyedir, tapımı ve tapınağı yoktur. Bastet ise kendi kenti, rahipleri ve şenliği olan büyük bir tanrıçadır. Ortak olan, evin sınırlarının korunmaya değer kutsal bir sınır sayılmasıdır.