Toyotama Hime, Japon mitolojisinde deniz tanrısı Watatsumi'nin kızıdır. Kojiki ve Nihon Şoki onu Ninigi'nin oğlu Hoori ile evlenen, doğum sırasında asıl biçimi görülünce denize dönen tanrıça olarak anlatır. Adı bol mücevherli prenses diye çevrilir. Adındaki tama hem inciyi hem ruhu karşıladığı için kimi yorumlar onu tanrıyı kendinde konuk eden bir rahibe figürüne bağlar.
Kız kardeşi Tamayoribime'dir. Toyotama Hime'nin oğlu Ugayafukiaezu, kendisini büyüten bu teyzesiyle evlenir ve ondan Cimmu doğar. Böylece Toyotama Hime, ilk imparator sayılan Cimmu'nun babaannesi, imparator soyunun da deniz yanından atası olur.
Deniz Tanrısının Sarayında
Hoori, ağabeyi Hoderi'den aldığı oltayı denizde yitirir. Kıyıda ağlarken yaşlı tanrı Şiotsuçi ona sık örülmüş bambudan bir kayık yapar ve deniz tanrısının sarayına giden yolu gösterir. Hoori, sarayın kapısındaki kuyunun başında duran bir katsura ağacına çıkıp bekler. Toyotama Hime'nin hizmetçileri su almaya geldiğinde kuyuda bir ışık görür, başlarını kaldırınca ağaçtaki genci fark ederler. Hoori su ister ama içmez, boynundaki mücevheri ağzından kabın içine bırakır. Mücevher kaba yapışıp kalır. Kap Toyotama Hime'ye götürülür, tanrıça dışarı çıkıp genci görünce ona vurulur.
Watatsumi, konuğun gök tanrılarının soyundan geldiğini anlar, onu şölenle ağırlar ve kızıyla evlendirir. Hoori sarayda üç yıl kalır. Sonunda derin bir iç çekişi karısının dikkatini çeker, Toyotama Hime bunu babasına bildirir ve geliş nedeni ortaya çıkar. Deniz tanrısı bütün balıkları toplar, olta bir mercan balığının boğazında bulunur. Hoori, gelgiti yükselten ve alçaltan iki mücevherle karaya döner ve ağabeyini bunlarla yola getirir.
Doğum Kulübesi
Toyotama Hime gebe olduğunu anlayınca karaya çıkar. Kojiki'ye göre gök tanrısının çocuğunun deniz ülkesinde doğmaması gerektiğini düşünmüştür. Kıyıda, dalgaların vurduğu yerde bir doğum kulübesi yapılır ve damı karabatak tüyleriyle örtülür. Dam bitmeden sancıları başlar. Tanrıça kocasından doğum sırasında kendisine bakmamasını ister. Başka ülkeden gelen bir kadının kendi ülkesinin biçimine bürünerek doğurduğunu söyler.
Hoori sözünü tutmaz ve gizlice bakar. Kojiki'de karısını sekiz kulaç boyunda, sürünüp kıvranan bir wani olarak görür ve korkup kaçar. Wani eski metinlerde bir deniz canavarıdır, köpekbalığı ya da timsah diye yorumlanır. Nihon Şoki'nin ana metninde tanrıça ejderhaya dönüşür, çeşitlemelerde yine sekiz kulaçlık bir wani olur. Çocuğun adı bu yarım kalan damdan gelir. Ugayafukiaezu, karabatak tüyleriyle dam örtülemeden demektir.
Ayrılık
Asıl biçimi görülen Toyotama Hime utanır. Deniz ile kara arasında gidip gelmeyi dilediğini ama artık bunun olamayacağını söyler, iki dünya arasındaki deniz sınırını kapatır ve babasının ülkesine döner. Nihon Şoki'nin ana metninde çocuğu sazlara sarıp kıyıya bırakır. Öbür anlatılarda çocuğun bakımını kız kardeşi Tamayoribime'ye bırakır.
Kırgınlığına karşın özlemini bastıramaz. Kojiki'de Tamayoribime ile kocasına bir şiir gönderir. Şiirde kırmızı mücevherlerin dizildikleri ipi bile parlattığını, ama beyaz mücevhere benzeyen kocasının daha da soylu göründüğünü söyler. Hoori de yaban ördeklerinin konduğu adada birlikte uyuduğu eşini ömrü boyunca unutmayacağını söyleyen bir şiirle karşılık verir. Nihon Şoki'de şiirlerin sırası ve sözleri çeşitlemeden çeşitlemeye değişir.
Bakma yasağının çiğnenmesiyle gelen ayrılık, aynı mitolojide İzanagi'nin Yomi'de bakmaması istenen İzanami'yi görüp kaçmasında da vardır. Yunan anlatısında deniz tanrısı Nereus'un kızı Tetis, ölümlü Peleus ile evlenir ve oğlunu ölümsüz kılma girişimi kocasınca yarıda kesilince denize döner. Psikhe de yüzüne bakmaması istenen Eros'a gizlice bakınca onu yitirir.
Tapımı ve İzleri
Kyuşu'nun güneydoğu kıyısındaki Udo Cingu, geleneğe göre doğum kulübesinin kurulduğu yerdedir. Tapınağın ana yapısı denize bakan bir kayalık mağaranın içindedir. Mağarada damlayan bir kaya, denize dönen annenin yerine çocuğu besleyen meme taşı sayılır. Tsuşima adasındaki Watatsumi Tapınağı ise tanrıçayı Hoori ile birlikte anar, denize doğru dizilen torii kapılarının bir kısmı suyun içinde durur. Doğum kulübesi anlatısından ötürü Toyotama Hime'ye kolay doğum dileğiyle de başvurulur.
Sonraki halk anlatılarında deniz tanrısının sarayı Ryugu adıyla anılır ve sahibi Ryucin ile özdeşleştirilir. Uraşima Taro masalında balıkçıyı denizin dibindeki sarayda ağırlayan prenses, kimi yorumlarda Toyotama Hime'nin sonraki bir yansıması sayılır. İki anlatıda da deniz sarayında geçen üç yıl ve kara ile deniz arasında geri dönüşü olmayan bir ayrılık vardır.