Ukemoçi, Japon mitolojisinde yiyeceğin kaynağı sayılan tanrıçadır. Adı yiyeceği elinde tutan anlamına gelir. Asıl anlatısı yalnızca Nihon Şoki'de, ana metnin yanında verilen değişik bir aktarımda geçer. Kojiki onu anmaz. Metin tanrının cinsiyetini açıkça söylemez, ama gelenek onu bir tanrıça olarak kabul eder.
Ukemoçi'nin önemi yaşamından çok ölümündedir. Öldürüldüğünde bedeninden tahıllar, büyükbaş hayvanlar ve ipekböceği çıkar. Böylece insanların ektiği ve beslediği her şeyin ilk kaynağı olur.
Tsukuyomi'nin Ziyareti
Gökte hüküm süren Amaterasu, yeryüzünde Ukemoçi adında bir tanrı bulunduğunu duyar ve kardeşi Tsukuyomi'yi onu görmeye gönderir. Ukemoçi konuğunu ağırlamak için önce karaya döner ve ağzından pişmiş pirinç çıkarır. Sonra denize döner, ağzından irili ufaklı balıklar çıkar. Dağlara döndüğünde de ağzından av hayvanları dökülür. Bütün bunları yüz sehpaya dizip sofrayı kurar.
Tsukuyomi ağızdan çıkan yemeğin kendisine sunulmasını bir aşağılama sayar. Kılıcını çekip Ukemoçi'yi orada öldürür, ardından göğe dönüp olanı anlatır. Amaterasu buna çok öfkelenir ve bir daha onun yüzünü görmek istemediğini söyler. Güneş ile ayın gökte ayrı zamanlarda görünmesi bu ayrılığa bağlanır.
Bedeninden Doğanlar
Amaterasu durumu öğrenmek için Ame no Kumahito'yu yeryüzüne yollar. Ukemoçi ölü yatmaktadır, bedeni ise yiyecekle kaplanmıştır. Başının tepesinde sığır ve at, alnında darı, kaşlarında ipekböceği, gözlerinde bir başka darı türü, karnında pirinç, cinsel organında buğday ile iki tür fasulye bitmiştir.
Ame no Kumahito bunların hepsini toplayıp göğe götürür. Amaterasu sevinir ve bunların yeryüzündeki insanların yiyeceği olacağını söyler. Darıyı, buğdayı ve fasulyeyi kuru tarlanın, pirinci sulak tarlanın tohumu yapar ve pirinci göğün tarlalarına eker. İpekböceği kozasını ağzına alıp ondan iplik çeker. İpekçilik bu andan başlatılır.
Benzer Anlatılar
Kojiki aynı öyküyü başka adlarla anlatır. Orada yemek sunan tanrıça Ogetsu Hime, onu öldüren de Susanoo'dur. Susanoo tanrıçanın burnundan, ağzından ve makatından yiyecek çıkardığını görünce yemeğin kirletildiğini düşünür. Ölen tanrıçanın başından ipekböceği, gözlerinden pirinç, kulaklarından darı, burnundan kırmızı fasulye, cinsel organından buğday, makatından soya fasulyesi çıkar. Tohumları Kamimusubi toplar. Bu benzerlik yüzünden Ukemoçi ile Ogetsu Hime çoğu zaman tek bir tanrının iki adı sayılır.
Ukemoçi başka besin tanrılarıyla da bir tutulur. İse'nin dış tapınağında tapınılan Toyouke ile pirinç tanrısı İnari, kimi kaynaklarda onun başka bir görünüşü olarak geçer. Ukemoçi ile Toyouke adlarında ortak olan uke sözcüğü de yiyecek anlamına gelir.
Öldürülen bir varlığın bedeninin parçalanıp yeni bir düzenin malzemesine dönüşmesi, Nors anlatısında evrenin bedeninden kurulduğu dev İmir'i hatırlatır. Ancak İmir'den yer ve gök doğarken Ukemoçi'den yalnızca insanın yiyeceği doğar. Toprağın ürününü veren dişil güç olarak da Türk mitolojisindeki yer tanrıçası Etügen ve Yunan mitolojisindeki Demeter ile aynı işlevi paylaşır. Aralarındaki fark, onların bereketi yaşayarak sürdürmesi, Ukemoçi'nin ise ölerek bir kez ve kalıcı olarak vermesidir.