Ölümünün ardından mezarında rahat bulmayıp geri döndüğüne inanılan ölüdür. Adı, dirilmek ve mezardan kalkmak anlamına gelen hortlamak fiilinden gelir. Anadolu halk inancının en yaygın korku figürlerindendir; ölümün her zaman kesin bir son olmadığı, kimi ölülerin geri dönebileceği düşüncesine dayanır.
Türk inancında ölüm, ruhun öteki dünyaya geçtiği bir yolculuk olarak görülür. Hortlak, bu geçişin bir sebeple tamamlanamadığı, ruhun bu dünyayla bağını koparamadığı durumun sonucudur; yani doğal düzenin dışına çıkmış, olması gerektiği gibi göçememiş bir ölüdür.
Kimlerin Hortladığı
Her ölünün değil, belirli ölülerin hortladığına inanılır. Haksızlığa uğrayarak ya da öcü alınmadan ölenler, ağır günah işlemiş kişiler ve gereğince gömülmeyenler bu tehlikeyle anılır. Ölünün ardından bırakılan bir işin ya da tamamlanmamış bir hesabın, onu geri döndürdüğü düşünülür.
En yaygın halk inançlarından biri, gömülmeden önce ölünün üzerinden bir kedinin atlamasının onu hortlağa çevireceğidir. Bu yüzden ölü, gömülene kadar başında beklenir ve hayvanların yaklaşması engellenirdi. Bu uygulama, hortlamayı önlemeye yönelik bir tedbir sayılırdı.
Zararı
Hortlağın geceleri mezarından kalkıp dolaştığına, yaşayanları korkuttuğuna, hatta onlara ve geride kalan ailesine zarar verdiğine inanılır. Karanlıkta görünür, gündüzün ortadan kaybolur. Bu yönüyle gecenin ve ölümün tekinsizliğini temsil eder.
Kan ve can emen Ubır de bu inanç dünyasına aittir; o, hortlağın özellikle yaşayanların kanını ve gücünü tüketen biçimi olarak düşünülebilir. İkisi de rahat bulmayan, geri dönen ölü tasavvurunun parçalarıdır.
Önlenmesi
Hortlamayı önlemenin ve dönen bir ölüyü durdurmanın yolu, doğru cenaze törenine ve ölüye gösterilen saygıya bağlanırdı. Ölünün yıkanması, gereğince gömülmesi ve ardından tutulan yasın eksiksiz yapılması, ruhun huzura kavuşup geri dönmemesi için gerekli sayılırdı. Ruhu yatıştırılan ölünün öteki dünyaya geçtiği, böylece hortlama tehlikesinin ortadan kalktığı düşünülürdü.