söylence
/mısır/mehen
_

Mehen

Mehen — Mısır Mitolojisi
Mehen.
Ra'yı gece yolculuğunda koruyan yılan.

Mısır anlatısında güneş tanrısı Ra'yı gece yolculuğu boyunca halkalarının arasına alıp koruyan yılan tanrıdır. Adı kıvrılmış olan anlamına gelir ve tanrının bütün varlığı bu tek duruşta toplanır. Mehen'in bir soyu, bir öyküsü ya da kendine ait bir tapınağı yoktur. Kaynaklarda hep aynı işle, güneşi çepeçevre sarmakla görünür.

Adı yazılı olarak ilk kez Orta Krallık'ın Tabut Metinleri'nde geçer. Yeni Krallık'ın yeraltı kitaplarında ise güneş teknesinin değişmez yolcularından biri olur. Aynı adı taşıyan sarmal biçimli bir masa oyunu bundan çok daha eskidir ve Mısır'ın bilinen en eski oyunlarından biri sayılır.

Güneşin Gece Yolculuğunda

Ra her akşam batıda yeraltı dünyası Duat'a iner ve gece boyunca teknesiyle yol alır. Güneşin gece saatlerini tek tek anlatan Amduat'ta Mehen, altıncı saatte sahneye girer. Bu saatte güneş tanrısının bedeni, sabah doğacak biçimi Hepri ile birleşerek yenilenir ve Mehen onu bu en savunmasız anında sarar. Yılan bundan sonra yolculuktan ayrılmaz, kalan saatler boyunca teknedeki tanrının çevresinde bir kabin gibi kıvrılı durur.

Yedinci saatte teknenin yolunu kaos yılanı Apofis keser. İsis büyü sözleriyle ona karşı koyar, akrep tanrıçası Serket onu bağlar. Mehen ise güneşin çevresindeki halkasını bozmaz. Böylece aynı biçimdeki iki yılan karşı karşıya gelir. Biri güneşi yutmaya, öbürü onu sarıp saklamaya çalışır.

Kapılar Kitabı'nda da teknedeki güneş tanrısı, Mehen'in gövdesiyle çevrili bir kabinin içinde durur.

Mehen'in Yolları

Tabut Metinleri'nde Mehen yalnızca bir koruyucu değil, aynı zamanda ölünün geçmesi gereken bir yoldur. Metinler Mehen'in sırlarından söz eder ve bu bilgiye sahip olanın güneş tanrısının yanına ulaşacağını anlatır.

El-Berşe'deki bir Orta Krallık mezarından çıkan tabutun baş tarafında bu yolların bir çizimi korunmuştur. Ortada tahtında oturan güneş tanrısı, çevresinde iç içe dokuz halka yol vardır. Bunların dördü kırmızıya boyanmış ateş yollarıdır, öbür beşi siyahtır. Yollar dışarıdan içeriye doğru sarmal biçimde güneşe varır. Ölü bu sarmalı geçmeyi başarırsa merkezdeki tanrıya kavuşur.

Yılan Oyunu

Mehen oyunu Hanedanlar öncesi dönemden Eski Krallık'ın sonuna, yaklaşık MÖ 3000 ile 2300 arasına tarihlenir. Tahtası, başı ortada ve kuyruğu dışta kalacak biçimde kıvrılmış bir yılandır. Gövde küçük bölmelere ayrılmıştır ve bölme sayısı tahtadan tahtaya değişir. Taşlar yatan aslan ile dişi aslan biçiminde yontulmuştur, yanlarında küçük bilyeler bulunur.

Üçüncü Hanedan döneminden bir yüksek memurun mezarındaki duvar resminde büyük bir Mehen tahtası, aslan ve dişi aslan taşları ve bilyeleriyle birlikte çizilmiştir. Beşinci ve Altıncı Hanedan mezarlarında oyunu oynayan insanlar da görülür. Oyun Eski Krallık'tan sonra Mısır'dan çekilir ama Kıbrıs'ta bir süre daha yaşar. Kuralları bugün bilinmemektedir.

Buluntuların neredeyse tamamı mezarlardan geldiği için oyunun ölünün öbür dünya yolculuğunu canlandırdığı düşünülür. Bu yoruma göre sarmalın ortasına ulaşan, güneş tanrısına kavuşur. Tanrı ile oyun arasındaki ilişkinin tam niteliği ise bilinmez. Oyun tanrının yazılı ilk izlerinden yüzyıllar önce ortadan kalktığı için hangisinin öbüründen doğduğu da açık değildir.

Kuyruğunu Isıran Yılan

Kuyruğunu ağzına almış yılan imgesinin bilinen en eski örneklerinden biri Tutankamon'un mezarında, yaldızlı bir mabedin duvarındaki yeraltı yazıtındadır. Burada iki yılan büyük bir tanrı figürünü sarar, biri başı ve göğsü, öbürü ayakları. İkisi de Mehen olarak adlandırılır. Figürün güneş tanrısı ile Osiris'in birleşmesini gösterdiği düşünülür. Sonraki çağlarda Yunanca ouroboros adıyla yayılan imge, Mısır'da zamanın başını ve sonunu bir arada tutan bu koruyucu halkadır.

Nors anlatısındaki Yörmungand da kuyruğunu ağzına alıp dünyayı çepeçevre saran bir yılandır. Ancak halka orada tanrıların düşmanıdır ve sonunda çözülerek dünyanın yıkımını başlatır. Mehen'in halkası ise içindekini korumak için vardır. Mısır anlatısında yıkıcı yılanın yeri Apofis'e ayrılmıştır.

Bağlantı grafiği

Bu maddenin bağlandığı ve buraya bağlanan 8 madde, aralarında 25 bağlantı.

Paylaş

Bu madde paylaşıldığında aşağıdaki kartla görünür; bir ucun üzerine gelince o ucun kartı gösterilir.