Deli Karçar, Dede Korkut anlatılarının üçüncü boyunda geçen bir Oğuz yiğididir. Bay Bican Bey'in oğlu, Banı Çiçek'in ağabeyidir. Destan onu ilk anışında tek bir işle tanıtır. Kız kardeşini isteyeni öldürür.
Bu yüzden Bamsı Beyrek ile Banı Çiçek birbirini beğendikten sonra anlatının önüne dikilen engel odur. Boyun uzun bir bölümü iki gencin buluşmasını değil, ağabeyin aşılmasını anlatır. Karçar dışarıdan gelen bir düşman değildir, Oğuz'un kendi içinden çıkan bir güçtür ve onunla kılıçla değil dua ile ve gülmeceyle başa çıkılır.
Adı ve Deliliği
Adının başındaki deli sözü akıl yitimini anlatmaz. Oğuz'da bu bir sandır ve kendi gücüne aşırı güvenen, korku nedir bilmeden davranan yiğide verilir. Aynı sanı taşıyan Deli Dumrul da böyle biridir. İkisinin ortak yanı yalnız yürek değildir. Her ikisi de kendi güçlerinin yetmediği bir yerde durdurulur ve dize gelir. Yazmalarda ad Delü Karçar biçiminde harekesiz yazıldığı için Karçar sözünün ne anlattığı kesin bilinmez, yaygın okuyuş bu biçimdedir.
Dünürlük ve Kuruyan El
Kız istemeye kimin gideceği konuşulduğunda Oğuz beyleri Dede Korkut'u gönderir. Ozan yola çıkmadan önce Bayındır Han'ın tavlasından iki yürük at ister, keçi başlı keher aygır ile toklu başlı doru aygırı. Birine binip öbürünü yedeğine alır. Gerekçesi açıktır, kaçma kovma olursa yorulan atı bırakıp öbürüne sıçrayacaktır.
Karçar ak otağını kara yerin üzerine kurdurmuş, yoldaşlarıyla puta ok atmaktadır. Ozan baş indirip selam verir ve sözü açar. Yiğit kara aygırını getirtir, ozan kaçar, kovalamaca on belen yer sürer. Doru aygır yorulunca Dede Korkut öbür ata atlar. Karçar sonunda yetişip kılıcını kaldırdığında ozanın ağzından çalarsan elin kurusun sözü çıkar ve kılıç tutan el havada asılı kalır. Adam aman diler, eli yeniden açılınca kız kardeşini üç kez ağzından ikrar ederek verir.
İmkânsız Başlık
Sözü verdikten sonra başlığını söyler. Başlık, kızın ailesine verilen maldır ve Oğuz'da düğünün önündeki asıl eşiktir. Karçar bin buğra ister, hepsi dişi deve görmemiş olacaktır. Bin aygır ister, hiçbiri kısrağa aşmamış olacaktır. Bin koç ister, koyun görmemiş olacaktır. Üstüne bin kuyruksuz kulaksız köpek ile bin iri pire ister. Getirilmezse öldüreceğini de ekler.
Hayvanları Kam Büre Bey kendi sürülerinden seçer, köpekle pireyi Dede Korkut bulur. Karçar aygırları ve develeri beğenir, köpekleri görünce kas kas güler, sonra pirelerini sorar. Ozan onu pire dolu bir yere götürüp soyar ve içeri kapatır. Semizini al, arığını ko der. İçeride bar bar bağıran adam sonunda kurtarılmayı diler, dışarı çıkıp suya girerek pirelerden ancak öyle kurtulur. Kitabın en açık gülmece sahnesi budur. En korkulan yiğit, en küçük yaratığın altında kalır.
Beyrek'in Yokluğunda
Düğün gecesi basılan Beyrek Bayburt kalesine tutsak düşer ve on altı yıl ölüsünden dirisinden haber alınamaz. Bir gün Karçar Bayındır Han'ın divanına gelip diz çöker. Yiğidin diri olduğu haberini getirene altın, ölü olduğu haberini getirene kız kardeşini vereceğini söyler. Öne çıkan Yaltacuk olur ve kana buladığı bir gömlekle döner. Bir zamanlar kardeşini isteyen herkesi öldüren adam, bu kez onu bir habere karşılık ortaya koymuştur.
Beyrek deli ozan kılığında düğüne vardığında Karçar da ok atanlar arasındadır, Kara Budak, Uruz ve Yegenek ile birlikte. Anlatı ona ayrı bir son ayırmaz. Kamışlığa kaçıp bağışlanan kişi Yaltacuk'tur, kimi özetlerde bu ikisi birbirine karıştırılır.
Talibi Öldüren Engel
Evlenecek kızın önüne ölümcül bir engel koyan koruyucu başka anlatılarda da bulunur. Yunan anlatısında Oinomaos, kızı Hippodameia'yı isteyenleri araba yarışına çağırır ve yenileni öldürür. Engeli aşan Pelops olur. Atalante'de aynı düğüm kızın kendi eline geçer, koşuda onu geçemeyen talip can verir. Karçar'ı bunlardan ayıran, engelin sonunda kanla değil gülmeceyle kalkmasıdır. Ne ozan ne yiğit onu öldürür, adam pirelerin altında küçülüp yola gelir.