Dede Korkut anlatılarında Oğuz'un beylerbeyi Salur Kazan'ın eşidir. Oğuz'un hanı Bayındır Han'ın kızı, genç bey Uruz'un annesidir. Kazan'ın hanın güveyisi sayılması bu evlilikten gelir.
Kitapta adı hep bir sıfatla birlikte anılır. Boyu Uzun Burla Hatun diye çağrılır, kimi yerde yalnızca han kızı denir. Yanında çoğu kez kırk ince belli kızdan oluşan bir maiyet bulunur. Kocası yurtta yokken evin onuru ona emanettir ve iki boyda da bu onuru kendi aklı ve kılıcıyla korur.
Evinin Yağmalandığı Boyda
Kazan beyleriyle ava çıktığında Şökli Melik'in ordusu yurdu gece basar. Altın otağlar yıkılır, hazine yağmalanır. Burla Hatun kırk kızla, Uruz kırk yiğidiyle, Kazan'ın yaşlı annesi da bir kara devenin boynuna asılı olarak tutsak götürülür.
Şökli Melik, Kazan'a en ağır gelecek öcün, hatununu getirip kendi meclisinde ona sağrak, yani içki sundurmak olduğuna karar verir. Bunu duyan Burla Hatun kırk kızın arasına girer ve onlara bir öğüt verir. Hangisini tutarlarsa tutsunlar, kırkı birden Kazan'ın hatunu benim diye ses verecektir. Gelen adam kırk ayrı yerden aynı yanıtı alır ve hangisinin hatun olduğunu çıkaramaz.
Bu kez düşman daha korkunç bir sınav kurar. Uruz'un etinden kara kavurma pişirilip kırk kıza dağıtılacak, yemeyen kadın Kazan'ın hatunu sayılacaktır. Burla Hatun oğlunun yanına gelir. Onu dokuz ay karnında taşıdığını, beşikte beleyip büyüttüğünü anarak ne yapması gerektiğini sorar. Oğlunun etini mi yesin, yoksa kâfirin yatağına girip Kazan'ın adını mı lekelesin?
Uruz annesini sert sözlerle azarlar, sonra yolunu gösterir. Öbür kızlar bir lokma yediğinde annesi iki lokma yiyecek, böylece kimse onu tanımayacaktır. At sürüsünde bir tay, koyun sürüsünde bir kuzu bulunduğu gibi annesi ile babası sağ kaldıkça kendisi gibi bir oğul yine bulunur. Burla Hatun yanağını yırtıp saçını yolarak kızların arasına döner. Uruz darağacına götürülürken Kazan ile Oğuz beyleri yetişir. Düşman dağıtılır, tutsaklar ve yağmalanan ev geri alınır.
Oğlunun Tutsak Düştüğü Boyda
Uruz'un ilk avına çıktığı gün Burla Hatun, oğlunun ilk avı diye at, deve ve koç kestirip Oğuz beylerine şölen hazırlar. Samur kürkünü giyip kocasını karşılamaya çıkar, gelenlerin arasında oğlunu göremez. Kazan'a uzun bir soylamayla seslenir. Oğlunu kayadan mı uçurduğunu, kâfire mi bağlattığını sorar. Onu adaklar verip açı doyurarak, çıplağı giydirerek, dilekle bulduğunu anlatır. Haber verilmezse Kazan'a ilenç edeceğini söyler.
Oğlu kâfirin eline düşmüşse Bayındır Han'a gidip ondan ordu ve hazine alacağını, parçalanıp atından düşmedikçe kâfir yollarından dönmeyeceğini söyler. Sözünü de tutar. Kara aygırını eyerletir, kara kılıcını kuşanır ve kırk kızıyla Kazan'ın izini sürer.
Savaş alanına vardığında Kazan yaralıdır, kaşından akan kan gözüne dolmuştur. Karşısına gelen atlıyı bir yiğit sanıp ondan atını ve silahını ister. Burla Hatun onu ağır sözlerle karşılar. Han kızını, kendi eşini tanımayan gözün ölsün der, sonra kılıcını çalmasını, kendisinin yetiştiğini söyler. Ardından Kara Göne ile öbür beyler birer birer gelir. Vuruşmada Burla Hatun kara tuğlu bir kâfiri kılıçla yere serer. Uruz kurtarılır, Kazan oğlunun bağını kendi eliyle çözer.
Oğuz Hatunu Olarak Yeri
Burla Hatun, Dede Korkut anlatılarında ata binen, kılıç kuşanan ve gerektiğinde kocasını azarlayan kadınlar arasında anılır. Bu bakımdan Banı Çiçek ile aynı türdendir. Kazan'ın evini yağmalatma töresinde, bey her seferinde hatununu elinden tutup evden çıkarır.
Kocası yokken evi kuşatan yabancıların gözünü onun yatağına diktiği, onun da onuru akıl yoluyla koruduğu anlatı, Odisseus'un dönüşünü bekleyen Penelope'yi akla getirir. Ayrıldıkları yer de belirgindir. Penelope evinde dokuma tezgâhının başında bekler, Burla Hatun ise kılıcını kuşanıp kocasının ardından savaşa gider.