Yeraltının hükümdarı Erlik'in dokuz oğlundan biridir; kardeşleriyle birlikte Kara Oğlanlar diye anılır. Kargaşa ve düzensizlikle ilişkilendirilir.
Adının kökeni açık değildir. Türk mitolojisi sözlüklerinde karışıklık ve düzenin bozulması anlamına gelen bir sözcüğe bağlanır; ancak bu bağ kesin değildir ve kardeşlerinin adlarındaki kadar berrak değildir.
Düzenin Bozulması
Türk düşüncesinde düzen, kendiliğinden süren bir şey değil, korunması gereken bir dengedir. Gök tarafındaki tanrılar bu dengeyi kurar, yeraltı tarafındakiler ise onu zorlar. Şıngay Han bu zorlamanın adıdır.
Kargaşanın bir kaza değil bir tanrının işi sayılması, kötülüğün rastgele olmadığı inancından gelir. Bozgun, salgın ya da halkın dağılması gibi durumlar, göğün onayının çekilmesiyle — yani kut'un yitirilmesiyle — açıklanır; aşağıdan gelen güç bu boşluğa girer.
Kara Oğlanlar Arasındaki Yeri
Dokuz kardeşin ortak görevleri vardır. Erlik'in sarayının ve yeraltına açılan kapıların bekçiliğini yaparlar; aşağıya inen kama yol gösterir ve babalarıyla arasında elçilik ederler. Yeraltındaki bütün sular onların elindedir.
Adı bir yıkım durumunu karşılayan kardeşleri arasında Badış Han ile Kerey Han'a yakın durur: biri felaketi, öbürü insanlar arasına düşen nifakı karşılar. Üçü birlikte, düzenin dışarıdan, içeriden ve arada bozulmasını anlatır.
Kara Oğlanlar babaları kadar kötücül sayılmaz. Kendilerine sunulan kurban bir şey dilemek için değil, yatıştırmak için verilir ve zayıf, hasta hayvanlardan seçilir.
Kaynaklardaki Durumu
Dokuz oğlun adları Altay Türklerinden derlenen şaman malzemesinde bir liste olarak geçer; görevleri orada topluca anlatılır. Her birine ayrı bir alan verilmesi sonraki dönemde düzenlenen Türk mitolojisi sözlüklerinde ortaya çıkmıştır. Şıngay Han bu dokuz ad içinde anlamı en az açık olanıdır; kendisine ait bir anlatı ya da tören aktarılmaz.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Düzenin karşısına konulan bir kargaşa gücü çoğu mitolojide vardır. Mısır'da güneşin yolunu her gece kesen kaos yılanı Apophis öldürülmez, yalnızca püskürtülür; kaos yenilen değil, her gün yeniden karşılaşılan bir güçtür. Nors anlatısında ise düzeni içeriden bozan Loki, tanrıların sofrasında oturur.
Şıngay Han bu ikisinin arasındadır: ne dışarıdan saldıran bir canavar ne de tanrılar arasında yaşayan bir hilebazdır. Yeraltının kendi düzeni içinde, kendisine ayrılmış bir işi olan bir oğuldur.