Mısır mitolojisinde yaratılışın başında, başlangıç sularından yükselen ilk toprak parçasının tanrısıdır. Adı yükselen toprak ya da yüceltilmiş yer diye çevrilir ve Nil taşkını çekildiğinde tarlalarda kalan verimli çamuru da anlatır. Memfis bölgesinin eski bir yer tanrısıdır, en çok da kentin baş tanrısı Ptah ile birleşmiş biçimiyle tanınır. Topraktan biten bitkiler, yerin derinliğindeki madenler ve değerli taşlar onun bağışı sayılır.
Kendisinden önce bir toprak olmadığı için anne babası anılmaz. Metinler onu hem bütün tanrıların babası hem de bütün tanrıları doğuran anne diye anar. İki unvan birlikte, her şeyin içinden çıktığı ilk toprağın erkeği de dişiyi de kendinde taşıdığını anlatır.
İlk Tepe
Mısır'ın yaratılış anlatılarında her şey karanlık ve durgun sular Nun ile başlar. Bu suların yüzünde beliren ilk kuru yer, yaratılışın üzerinde başladığı tepedir. Heliopolis anlatısında Atum bu tepede kendi kendini var eder. Memfis'te ise tepe yalnızca bir yer değil, kendisi bir tanrıdır ve adı Tatenen'dir. Mısır tapınakları da kendi kutsal alanlarını bu ilk tepenin yeryüzündeki yeri sayardı.
Düşünce Nil'in yıllık döngüsünden beslenir. Taşkın suları çekilirken yeniden görünen çamurlu toprak, her yıl yinelenen küçük bir yaratılıştır. Tatenen'in Mısır toprağının kendisiyle bir tutulması buradan gelir. Sulardan yükselen ilk kara Japon anlatısında da vardır. Orada İzanagi ile İzanami denizi mızrakla karıştırır, mızrağın ucundan damlayan tuzlu su Onogoro adasını oluşturur. Japon anlatısında ilk karayı tanrılar yapar, Mısır'da ise ilk kara tanrının kendisidir.
Görünüşü
Çoğunlukla insan biçiminde, tanrılara özgü ucu kıvrık sakalıyla ve çoğu kez oturur halde betimlenir. Yüzü ve kolları yeşile boyanır, bu renk topraktan filizlenen bitkinin ve yenilenmenin rengidir. Başında yana doğru uzanan burmalı koç boynuzları, onların üstünde de iki uzun devekuşu tüyü yükselir. Tüylerin arasında çoğu zaman bir güneş kursu durur.
Ptah ile Birleşmesi
Adı yazılı kaynaklarda ilk kez, Orta Krallık'a doğru tabutların üzerine yazılan büyü metinlerinde görülür. Ptah ile yan yana anılması zamanla iki tanrıyı Ptah-Tatenen adıyla tek bir varlığa dönüştürür. 19. hanedandan sonra Tatenen hemen yalnızca bu birleşik adla geçer. Birleşmede iş bölümü açıktır. Ptah yaratacağını tasarlayan ve söyleyen akıl, Tatenen ise yaratılanın üzerinde durduğu ve içinden çıktığı toprak olur.
Ptah'ın sözle yaratmasını anlatan ve kral Şabaka'nın taşa kazdırdığı metin de bu adı sık kullanır. Kral taşı babası Ptah-Tatenen'e adar. Metne göre tanrıları doğuran ve her şeyin içinden çıktığı tanrı Tatenen'dir. Ptah'ın Memfis'teki evinde bulunan büyük taht da Tatenen'in ambarı diye anılır, yani ülkeyi besleyen bolluğun deposu sayılır.
Yeraltının Gücü
Ptah-Tatenen biçiminde, sargılara sarılı Ptah'tan farklı olarak genç ve güçlü bir erkek görünüşündedir. Yerin derinindeki ateş ve madenler bu yönüne bağlanır, toprağı sarsan depremlerin onun kıpırdanışı olduğu düşünülür. Maden işleyen ustaların ona özel bir saygı göstermesi bundandır. Kimi metinlerde yeryüzünün tanrısı Geb'in bir görünüşü sayılır. Toprağın kendisi olan ve tanrı soylarını doğuran bir varlık olarak Yunan anlatısındaki yeryüzü ana Gaia'yı andırır.
Krallığın Koruyucusu
Yeni Krallık'ta, özellikle Ramses adlı kralların döneminde Ptah-Tatenen kralın tanrısal babası olarak öne çıkar. Hükümdarın saltanatının otuzuncu yılında gücünü tazelemek için kutladığı, sonra birkaç yılda bir yinelenen şenliğe sed denir ve Tatenen bu şenliğin koruyucusudur. II. Ramses yazıtlarında kendini babası Ptah-Tatenen gibi sed şenliklerinin sahibi diye anar, III. Ramses de unvanlarında kendini aynı biçimde Tatenen'e benzetir.
II. Ramses'in Ebu Simbel'de ve başka tapınaklarda yazdırdığı Ptah'ın Kutsaması adlı metinde tanrı, krala babası olarak seslenir ve ona güç ve bolluk bağışlar. Memfis'te bulunan dev bir heykel grubu da Ptah-Tatenen'i II. Ramses ile el ele gösterir.