Japonya'nın kuzeyinde, Akita ilindeki Oga yarımadasında yılbaşı gecesi evleri dolaşan maskeli varlıktır. Görünüşü bir Oni'yi andırır ama yöre halkı onu kötülük getiren bir yaratık olarak değil, dağdan inen bir konuk tanrı olarak görür. Yarımadada eskiden beri kutsal sayılan Şinzan ve Honzan dağlarındaki Kami'lerin bedene bürünmüş hâli olduğuna inanılır.
Ziyaretin iki yüzü vardır. Namahage tembelleri ve söz dinlemeyen çocukları korkutup azarlar, aynı zamanda evden kötülüğü ve kirliliği kovar, yeni yıl için bol ürün, bol av ve sağlık bırakır. Korkutarak kutsamak, geleneğin özüdür.
Adı
Adın, ocak başında uzun süre hareketsiz oturanların bacaklarında beliren kızarıklık ve su toplamış kabarcıklardan geldiği kabul edilir. Yöre ağzında bu izlere namomi denir. Ad, bu izleri soymak anlamındaki bir sözle birleşerek Namahage biçimini almıştır.
Ateşin başından kalkmadan kış geçiren kişi tembeldir. Namahage'nin elindeki büyük bıçak da bu yüzden taşınır. Kabarcıkları soyup tembelliği bedenden kazıyacağı söylenir. Eskiden kapıda söylenen sözlerden biri de bu izlerin soyulup soyulmadığını sorardı.
Görünüşü
Yüzünde kızıl ya da mavi boyalı, boynuzlu ve dişleri dışarı taşan bir maske vardır. Eskiden maskeler tahtadan oyulurdu. Bugün kimi köylerde karton ya da teneke gibi elde bulunan malzemeyle de yapılır. Maskenin rengi, boynuzların biçimi ve söylenen sözler köyden köye değişir, kimi yerlerde biri kızıl biri mavi yüzlü iki Namahage birlikte gezer.
Bedenini, yörede kede denen uzun bir saman örtü sarar. Bir elinde tahta bir bıçak, öbüründe tahta bir kova ya da Şinto törenlerinde kullanılan kâğıt şeritli asa taşır. Gezerken örtüsünden dökülen saman çöpleri toplanır. Uzun bir çöpü başına saran kişinin soğuk algınlığından korunacağına ya da aklının açılacağına inanılır.
Yılbaşı Ziyareti
Namahage'ye köyün genç erkekleri bürünür. Maskeleri takıp örtüleri giydikten sonra köyün tapınağına gider, varlığın ruhunu üzerlerine almak için hazırlanırlar. Ardından iki üç kişilik kümeler hâlinde ev ev dolaşırlar.
Kapıdan bağırarak girer, ağlayan ve sözünü dinlemeyen çocuk olup olmadığını sorarlar. Evin reisi onları yatıştırır, sofraya buyur eder, içki ve yemek ikram eder. Namahage ev halkının hâlini ve yılın ürününü sorar, çocuklardan uslu duracaklarına dair söz alır. Anne babalar Namahage'ye bürünenleri tanır ve çocuklarına hangi öğüdün verilmesini istediklerini önceden söyleyebilir. Konuklar saygıyla uğurlanır. Bu görgü eksik kalırsa kutsamanın yerini bulmayacağına inanılır.
Ziyaret eskiden ay takviminin ilk ayının on beşinci gününe, küçük yılbaşı denen Koşogatsu'ya düşerdi. Japonya 1873'te güneş takvimine geçince gelenek 31 Aralık gecesine kaydı.
Kökeni Üzerine Anlatılar
Yörede en çok anlatılan efsane Çin'e uzanır. Buna göre Han hanedanından İmparator Wu, ölümsüzlük iksiri için bir şifalı ot aramaya beş yarasayla birlikte Oga'ya gelir. Yarasalar Oni'ye dönüşür, dağlara yerleşir, köylerin ürününü ve genç kızlarını kaçırmaya başlar.
Köylüler onlarla bir pazarlık yapar. Bir gecede, horozlar ötmeden kıyıdan dağdaki tapınağa bin basamak örebilirlerse her yıl bir kız vereceklerdir, başaramazlarsa bir daha inmeyeceklerdir. Dokuz yüz doksan dokuzuncu basamak bittiğinde köylülerden biri horoz gibi öter. Yenildiğini sanan yaratıklar öfkeyle koca bir sediri kökünden söküp toprağa saplar ve dağa çekilir. Akagami tapınağına çıkan taş merdivenin bu basamaklar olduğu söylenir.
Başka açıklamalar da vardır. Kimine göre Namahage, dağdaki çile döneminden dönüp köyleri dolaşan dağ çilecilerinin hatırasıdır. Bu çilecilerin giysisiyle betimlenen Tengu da dağ ile insan arasındaki aynı sınırda durur. Bir başka görüş, kıyıya vuran gemilerden çıkan, tuhaf görünüşlü ve anlaşılmaz dilli yabancıların halkın gözünde yaratığa dönüştüğünü ileri sürer.
Bugünkü Yeri
Gelenek en az iki yüzyıldır sürer, en eski yazılı betimlemesi 19. yüzyılın başına aittir. Bugün Oga'da doksan kadar köyde yaşar. Japonya'da 1978'de önemli somut olmayan halk kültürü varlığı sayılmış, 2018'de ülkenin sekiz iline yayılan benzer maskeli ziyaret gelenekleriyle birlikte UNESCO listesine girmiştir. Her şubat Şinzan tapınağında düzenlenen şenlikte rol tersine döner ve pirinç keki olan moçi'yi bu kez Namahage dağıtır.
Kışın en karanlık günlerinde gelip sorular soran korkutucu varlık Türk halk inancında da vardır. Zemheri günlerinde dolaşan Karakoncolos da karşılaştığı kişiyi sorguya çeker ve kimi yörelerde kapının önüne bırakılan yiyecekle savuşturulur. Aralarındaki fark, Karakoncolos'un kapıdan geri çevrilmesi, Namahage'nin ise içeri buyur edilip ağırlanması ve giderken eve bereket bırakmasıdır.