Dede Korkut anlatılarının ilk boyunun kahramanıdır. Dirse Han'ın uzun yıllar beklenen oğludur ve adını, Bayındır Han'ın meydanına salınan azgın bir boğayı yumruğuyla devirdiği gün alır. Boy, dışarıdan bir baba ile oğulun çatışması gibi görünür. Anlattığı asıl şey, bir iftiranın bir evi nasıl yıktığı ve oğulun buna karşın babasını kurtarmasıdır.
Bir tanrı ya da doğaüstü bir varlık değildir. Gücü olağanüstüdür ama insan gücüdür. Anlatı onu tanrısal bir soydan değil, çocuğu olmayan ana babanın duasından doğmuş sayar. Adı boğa sözcüğünden gelir ve boğayı yenen anlamını taşır.
Oğuz töresinde çocuğa doğduğunda ad verilmez. Ad yiğitliğin karşılığıdır, kan dökülmeden konmaz ve onu koyan kişi Dede Korkut'tur. Boğaç'ın on beş yaşına kadar yalnızca babasının oğlu diye anılması bundandır.
Doğuşu
Bayındır Han yılda bir kez Oğuz beylerini toya çağırır ve toy yerine üç otağ kurdurur. Oğlu olan ak otağa, kızı olan kızıl otağa, çocuğu olmayan kara otağa kondurulur. Kara otağa alınanın altına kara keçe döşenir, önüne kara koyun yahnisi konur.
Çocuğu olmadığı için kara otağa oturtulan Dirse Han bunu ağır bir aşağılama sayar ve evine dönüp hatununa çıkışır. Hatunu suçun kimde olduğunu tartışmaz, ne yapılacağını söyler. Büyük bir toy verilecek, aç doyurulacak, çıplak giydirilecek, borçlu borcundan kurtarılacak ve dua edilecektir. Denileni yaparlar, bir süre sonra bir oğulları olur. Bu hatunun adı boyun hiçbir yerinde geçmez, yalnızca Dirse Han'ın hatunu diye anılır.
Boğa ile Karşılaşması
Oğlan on beş yaşına geldiğinde Bayındır Han'ın ak meydanında çocuklar aşık oynamaktadır. Hanın boğası, üçü sağından üçü solundan demir zincirle tutularak meydana getirilir ve salıverilir. Öbür çocuklar kaçışır, Dirse Han'ın oğlu yerinde kalır.
Üstüne gelen boğanın alnına yumruğunu dayayıp hayvanı geri iter. Boğa her atılışında aynı yumruğu bulur. Sonunda oğlan yana çekilir, dayanacak yer bulamayan boğa kendi hızıyla yıkılır. Oğlan bıçağını çekip başını keser.
Meydanda toplanan Oğuz beylerinin arasından Dede Korkut çıkar. Oğlanın hanın ak meydanında bir boğa öldürdüğünü söyleyip ona Boğaç adını verir, babasından da oğluna beylik ile taht vermesini ister. Dirse Han ikisini de verir. Çıplak elle boğa alt eden kahraman başka anlatılarda da görülür, Yunan mitolojisinde Herakles Girit'in azgın boğasını öldürmeden yakalayıp bağlar.
İftira ve Av
Dirse Han'ın kırk yiğidi, oğlanın yükselişiyle beyin gözünden düştüklerini görünce beyi oğluna karşı doldurmaya başlar. Oğlanın izinsiz av avladığını, anasıyla baş başa oturup gizli konuştuğunu, babasının yerine geçmeyi tasarladığını söylerler.
Dirse Han bu sözlere inanır ve oğlunu ava çıkarır. Oğlan avı babasının önüne sürerken Dirse Han üzengiye kalkar, yayını çekip oku salar ve oğlunu iki küreğinin arasından vurur. Oğlan atından yıkılır. Bey üstüne varmak ister, kırk yiğit onu alıkoyup obaya döndürür.
Yarası ve İyileşmesi
Kanlar içinde yatan oğlana boz atlı Hızır görünür. Yarasını üç kez sıvazlar, bu yaradan ona ölüm olmadığını, dağ çiçeği ile ana sütünün yarasına merhem geleceğini söyler ve gözden kaybolur.
Oğlunu göremeyen ana, kocasından bir karşılık alamayınca kırk ince kızını yanına alıp Kazılık Dağı'na çıkar ve oğlunu bulur. Sütünü sağıp dağ çiçeğiyle karıştırır, merhemi yarasına sürer. Oğlan kırk gün sonra ayağa kalkar. Boyun bu bölümü, kahramanı ayakta tutan gücü savaşta değil ananın kendi bedeninde bulur.
Babasını Kurtarması
Oğlanın sağ olduğu duyulunca kırk yiğit öcünden korkar. Dirse Han'ın ak ellerini ardına bağlar, boynuna kıl sicim takıp onu kâfir eline götürmeye kalkar. Durumu anasından öğrenen Boğaç kendi kırk yiğidiyle artlarına düşer.
Yetiştiğinde kendisini ölmüş bilen babasına kim olduğunu söyler, sonra namertlerin üstüne yürür. Kiminin boynunu vurur, kimini tutsak eder. Babasını çözüp geri döndürür.
Boyun sonunda hanlar hanı Bayındır Han Boğaç'a beylik ve taht verir. Dede Korkut gelip olanı boy boylar, soy soylar ve dua eder. Böylece oğul, ilkin boğayı yenerek kazandığı adı, bu kez kendisini öldürmek isteyen babasını kurtararak hak etmiş olur.