Göğün iyilikçi tanrısı Ülgen'in dokuz kızına toplu olarak verilen addır. Kama ilham veren, sözünü ve ezgisini ona söyleten ruhlar sayılırlar. Adlarındaki ak, iyiliğin olduğu kadar göğün de rengidir; yeraltındaki karşıtları Kara Kızlar'ın kara'sı da aynı biçimde Erlik'in dünyasını gösterir.
Türk inancındaki iyicil varlıklar arasında yerleri özeldir. Ne hastalık iyileştirir ne bereket getirirler; yaptıkları tek iş, kamın ağzından çıkacak sözü ona vermektir. Kamlığın bir yetenek değil bir bağış sayılması bu inanca dayanır.
Adları
Dokuz kardeştirler. Dokuzunun da ayrı adı bilinmez; derlemeler onları tek bir küme olarak anar ve toplu adla geçer. Kıyan adıyla anıldıkları da olur.
Bu adsızlık yeraltındaki karşıtlarında da vardır; Kara Kızlar'ın da yalnızca ikisinin adı bilinir. Buna karşılık Ülgen'in yedi oğlunun adları sayılır ve her birine ayrı kurban sunulur. Kızların adsız kalması, onlara kişilik değil işlev yüklendiğini gösterir: kim oldukları değil, ne verdikleri anlatılır.
Kamın İlham Kaynağı
Yalnızca kam onlarla ilişki kurabilir; sıradan insanın onlara başvurması söz konusu değildir. Kam, ayin sırasında söyleyeceği sözü kendi düşünmez, onlardan alır. Bu yüzden ayindeki uzun ve ölçülü söyleyiş kamın kendi sözü sayılmaz.
Verdikleri şey söz, ezgi ve söyleyiş gücüdür. Türk inancında güzel söz söylemenin, ölçülü konuşmanın ve ezgi düzmenin gökten gelen bir bağış sayılması bu inanca dayanır; kamlık kadar ozanlık da aynı kaynağa bağlanır.
Görevleri kamı desteklemekle sınırlı değildir, onu korumayı da içerir. Yolculuk sırasında karşısına çıkan çeldiricilere karşı kamın yanında durdukları düşünülür.
Davulda ve Giyside
Tapımları tören eşyası üzerinden yürür. Tasvirleri kam davulunun yüzüne çizilir; böylece kam, ayin boyunca onları yanında taşımış olur.
Kam giysisine de iliştirilirler. Derlemelerde, giysiye dikilen dokuz küçük kuklanın onları karşıladığı, kuklalara kendi elbiselerinin küçültülmüş biçimlerinin giydirildiği ve küpelerini karşılamak üzere küçük demir parçalarının takıldığı anlatılır.
Bu ayrıntı, dokuz sayısının yalnızca anlatıda değil nesnede de korunduğunu gösterir. Kam, giysisini kuşandığında dokuz kız kardeşi de üzerinde taşır.
Kara Kızlar ile Karşıtlığı
Türk inancındaki gök–yeraltı karşıtlığı bu iki küme kız kardeşte de tekrarlanır ve sayıları bile aynıdır. Ülgen'in dokuz kızı kama söz verir; Erlik'in dokuz kızı ise aynı kamı yolundan eder.
İkisi birlikte kamın işini bir seçim haline getirir. Yolculuk boyunca hem çağıran hem çeldiren vardır; kamlığın ölçüsü de hangisine kulak verdiğidir. Ak Kızlar bu ikilinin çağıran yarısıdır.
Kaynaklardaki Yeri
Kendilerine ait bağımsız bir anlatı bulunmaz. Adları, babalarının ve kardeşlerinin sıralandığı listelerde ve kam dualarının içinde geçer; Altay bölgesinden derlenen şaman metinlerinin ve tören eşyası betimlemelerinin dışında kayda geçmiş bir izleri yoktur.
Bu yüzden haklarındaki bilgi bir olay anlatısına değil, dualarda geçen sıfatlara ve davul ile giysideki tasvirlere dayanır. Sayının dokuz olması bütün kayıtlarda ortaktır ve Türk inancındaki dokuz sayısının kutsallığıyla birlikte düşünülür.
Başka Mitolojilerdeki Karşılıkları
Yunan anlatısında şaire ve ozana ilham veren dokuz kız kardeş vardır; şairler eserlerine onlara seslenerek başlar ve söyledikleri sözün kendilerine ait olmadığını, kendilerine söyletildiğini bildirirler. Sayının dokuz oluşuna kadar örtüşen bu koşutluk, iki gelenekte de sanatın kaynağının insanın dışında aranmasından doğar.
Sümer'de aynı yeri yazının ve yazıcılığın tanrıçası Nisaba tutar; tabletlerin sonuna onun adına bir övgü düşülür ve yazılan şeyin ona borçlu olunduğu belirtilir. Aradaki fark, orada ilhamın tek bir tanrıçadan gelmesi ve yazıya bağlanmasıdır; Türk anlatısında ise kaynak dokuz kişiye bölünmüştür ve söz yazılı değil söylenendir.
Nors anlatısında ise ilham bir varlıktan değil bir nesneden gelir: şairlik yeteneği, içildiğinde ozanlık veren bir baldan alınır. Aynı düşüncenin üç ayrı biçimidir; sözün insandan çıkmadığı üçünde de ortaktır, kaynağının kim ya da ne olduğu değişir.